(ảnh minh hoạ. Nguồn: 5giay)

Anh N.X.T. hàng xóm với tôi là nhà toán học, hay đi hội thảo hay cộng tác nghiên cứu ở nước ngoài. Hồi Hà Nội mới sáp nhập, nhiều người bàn ra tán vào, anh  bảo đây là chủ trương lớn, cần được mọi ngành, mọi người thông suốt, ủng hộ.

Nhưng mới rồi, anh có một nhận xét làm tôi giật mình: cứ đà này, dự án kinh tế đang bóp chết văn hóa truyền thống đấy! Rồi anh giải thích, khi sáp nhập, Hà Nội mặc nhiên có 3 vùng văn hóa: Hà Nội cũ có văn hóa Thăng Long; Hà Tây mang về văn hóa Sơn Nam Thượng của các huyện phía nam và văn hóa xứ Đoài từ phía bắc.

Các dự án xây sân golf, khu đô thị, khu công nghiệp… dù mới được phê duyệt còn trên giấy hay vừa khởi công đã thấy nhiều bất cập, động chạm đến cảnh quan cùng hồn cốt của các vùng văn hóa ấy.

Bộ mặt của văn hóa Thăng Long là “36 phố phường” thì vẫn loay hoay với phương án bảo tồn và ngày càng xuống cấp, càng bị o ép về không gian kiến trúc với các chung cư, siêu thị, văn phòng cho thuê cao tầng lèn chật cứng xung quanh.

Làng Việt cổ nhan nhản ở các vùng ngoại thị với cây đa, mái đình, lũy tre xanh thì đang teo tóp, mất dần…

Tôi nói với anh, xu thế hội nhập, đô thị hoá là không cưỡng nổi, mất dần những thứ ngàn đời thân thuộc là điều khó tránh khỏi, chứ dự án đâu có lỗi. Anh N.X.T cũng bảo, đúng là dự án không có lỗi. Càng có nhiều dự án đầu tư càng hay. Nhưng phải cân nhắc loại dự án gì, mức độ ra sao, đã tính đến tác động vào môi trường tự nhiên, vào môi trường văn hóa truyền thống hay chưa?

Rõ ràng, bảo tồn và phát triển là một bài toán phức tạp, không dễ giải, nhưng vẫn phải tìm cho ra lời giải tối ưu. Đó là trách nhiệm trước đất nước, trước lịch sử.

Ngay từ đầu phải có một quy hoạch tổng thể hợp lý cho Hà Nội mở rộng. Sao cho khu công nghiệp, sân golf, khu đô thị mới cùng tồn tại hài hòa với chòm xóm, lũy tre, cây đa, bến nước, mái đình…

Vẫn biết “vạn sự khởi đầu nan”. Song ngay từ giờ nếu các ngành hữu quan của trung ương và Hà Nội không làm cặn kẽ, quyết liệt việc quy hoạch, việc giữ gìn bản sắc văn hóa… thì sẽ để lại những hậu quả xấu con cháu chúng ta phải gánh chịu.