Làng Vác (xã Dân Hòa, huyện Thanh Oai, Hà Tây) là làng nghề truyền thống làm lồng chim nổi tiếng, mỗi năm làng cung cấp hàng nghìn chiếc lồng chim to, nhỏ cho người chơi chim ở Hà Nội, Hải Phòng và nhiều tỉnh khác…

Làng làm lồng chim nổi tiếng nằm ngay cạnh ngã tư Vác trên đường Hà Nội-chùa Hương. Trên đường vào làng người ta tập kết, xếp hàng đống tre, giang, bương, trúc được nhập về từ Phú Thọ, Tuyên Quang, Hòa Bình-nguyên liệu chính dùng làm lồng chim, làm quạt giấy cho làng Vác, làm nghề nón cho làng Chuông (xã Phương Trung).

Trong làng hầu như nhà nào cũng làm nghề mây tre (làm quạt giấy, làm lồng đèn mây tre xuất khẩu). Lồng chim chỉ có khoảng 50 nhà chuyên làm, nổi tiếng nhất là các nhà: anh Lập, anh Tùng, anh Tuấn, anh Vũ, anh Sớm… Lồng chim làm cầu kỳ, tỉ mỉ lắm. Người thợ chọn ống tre, ống trúc, ống giang đẹp, cưa ra thành từng đoạn, mang ngâm vào ao làng khoảng 10 ngày. Để tránh cho tre, trúc mất màu tự nhiên, người thợ cho vào bao tải và ngâm xuống đáy ao. Khi vớt tre, trúc lên làm lồng, thợ phân loại pha chế thành những thanh mỏng, dùng làm vòng khung và vòng đáy lồng chim, loại nhỏ pha chế thành thanh nhỏ, dài dùng nan lồng. Thanh tre uốn làm vòng khung dùng cách ngâm, đun trong nước sôi sùng sục.

Khách chơi chim nhà nghề thường đến tận làng để tìm, đặt mua lồng chim. Họ đến tận nhà những người thợ làm lồng chim đẹp, làm kỹ có tên tuổi trong làng do dân chơi chim và bạn bè giới thiệu. Người thợ làm lồng chim theo yêu cầu của khách, chỉ cần nghe khách nói nuôi chim gì, người thợ có thể tư vấn ngay kiểu dáng lồng, giá cả phù hợp và kinh nghiệm nghề của mình. Nhiều khách hàng kỹ tính còn mang theo lồng mẫu, ảnh chụp lồng có dáng mới nhất, đến yêu cầu thợ làng Vác làm theo.

Ngày xưa trong làng có cụ My, cụ Lập, cụ Đạo, cụ Lộng làm lồng chim nổi tiếng nhất. Lớp con cháu hôm nay nối tiếp nghề các cụ như: ông Nghệ (được tỉnh Hà Tây phong tặng danh hiệu Nghệ nhân làng nghề thủ công-2006). Anh Nguyễn Huy Tập-44 tuổi (thợ làm lồng chim có tiếng đẹp nhất làng-con trai cụ Lộng) cho biết: "Lồng chim tôi làm chủ yếu do khách tìm đến đặt hàng trước, mỗi tháng tôi làm được 20 chiếc. Tôi đã làm chiếc lồng chim to (đường kính 85cm, cao 1,7m) dùng cho chim họa mi tập phóng. Các loại lồng cho chim sơn ca (đường kính 36cm, cao 1m), lồng cho họa mi (đường kính 36cm), lồng cho chim vành khuyên thì nhỏ hơn (đường kính 20cm, cao 25cm).

Người làng Vác cũng đã làm chiếc lồng chim to nhất. Anh Nguyễn Văn Sớm-42 tuổi (2 vợ chồng anh chuyên nhận làm hàng khung đèn tre nứa xuất khẩu) cho biết: "Tôi đã làm chiếc lồng chim lớn nhất (đường kính 90cm, cao 3,2m) cho khách hàng dùng nuôi chim cảnh, làm cầu kỳ lắm. Hiện nay nếu khách quen đến đặt hàng thì tôi làm. Chơi lồng chim cũng cầu kỳ, trên ba chân lồng chim được khắc nổi một đàn chim đang bay lượn, hót, đậu trên cành cây trong khu rừng, hoặc khắc chạm hình vân du (tiên cưỡi mây, cưỡi hạc), tay cầm kéo cửa lồng chim được khắc hình rồng chầu, rồng cuốn. Thợ dùng thêm xi đánh giày màu nâu pha với dầu bóng, quét lên bề mặt lồng chim, tạo được màu hanh hanh vàng, bóng bẩy rất bắt mắt.

Làng Vác hiện nay đón rất nhiều khách du lịch quốc tế từ Pháp, Nhật Bản, Hàn Quốc đến thăm, du khách thích thú xem từng động tác chẻ tre, uốn vòng tròn khung lồng cho đến lắp ghép thanh tre, giang dài vào khung, ghép cửa, ghép chân vào lồng chim. Khi về mỗi người mua một chiếc lồng chim du lịch loại nhỏ (đường kính 10cm, cao hơn 10cm) để làm quà. Từ nghề làm lồng chim, quạt giấy truyền thống, người dân làng Vác nhận làm thêm các mặt hàng khung lồng đèn mây tre các kiểu (gần 50 mẫu to nhỏ các loại), vỏ đèn làm bằng vải tơ lụa, bằng giấy dó và bằng dây hạt cườm, xuất khẩu đi Pháp, Đức và các nước Đông Âu. Nghề làm lồng chim đã làm giàu, làm đẹp thêm cho người làng Vác.