Văn hóa Việt Nam vốn giàu bản sắc, phong phú về nội dung, có truyền thống lâu đời. Thế nhưng để mỗi người dân Việt Nam hiểu về văn hóa của dân tộc mình lại là một vấn đề khó. Đã có nhiều công trình trong thời gian qua viết về văn hóa, nhưng mang tính đại chúng, số lượng lại rất ít, bởi nếu viết quá sâu về khoa học đơn thuần thì sẽ khó hiểu, còn viết không sâu, không kỹ thì lại thiếu tính hệ thống…

“Một thức nhận về văn hóa Việt Nam” của tác giả Phan Ngọc do Nhà xuất bản Quân đội nhân dân phát hành vào cuối năm 2007 đã giúp chúng ta khắc phục những vấn đề trên. Khác với những cuốn sách khác, công trình “Một thức nhận về văn hóa Việt Nam” ra đời giúp bạn đọc cách nhận thức nhanh, toàn diện và sâu sắc về văn hóa dân tộc Việt Nam. Đồng thời giúp người đọc hiểu rõ vấn đề xây dựng nền văn hóa phù hợp với yêu cầu của chính dân tộc mình trong thời đại ngày nay, đúng với quan điểm, đường lối của Đảng ta và tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề văn hóa.

Xuyên suốt các nội dung tìm hiểu về văn hóa trong cuốn sách, đều được tác giả giải quyết theo một cách nhìn mới-cách nhận thức, chứ không phải theo cách xưa nay phổ biến đến mức nhiều người tưởng chừng không thể nào khác được-cách nhận thức. Theo tác giả, nếu nghiên cứu văn hóa theo nhận thức, người nghiên cứu trình bày hết sức công phu và đầy đủ về từng hiện tượng văn hóa, cũng như cả nền văn hóa, về quá trình diễn biến của nó từ khi ta biết được cho đến nay và còn có thể dự kiến được sự phát triển của nó trong tương lai gần… Hơn nữa nghiên cứu văn hóa theo nhận thức người ta chỉ miêu tả, giới thiệu các sự kiện, hoặc rời rạc, hoặc theo những quan hệ giải thích diện mạo của chúng mà không tự đặt cho mình câu hỏi tại sao lại nhận thức như vậy. Nói khác đi, tác giả chỉ nêu bật cách nhận thức của mình mà không cần nêu lên nguyên nhân của nhận thức ấy… Còn đối với cách nghiên cứu theo thức nhận thì lại khác, người nghiên cứu tập trung vào việc khảo sát chính lý do gì khiến mình thấy các hiện tượng văn hóa xuất hiện, diễn biến như vậy và dựa vào những kết quả điều tra, miêu tả mà chính mình hay những người khác đã làm, nhưng lại tập trung không phải vào chỗ miêu tả mà lo giải thích những quan hệ, nguyên nhân gì khiến cho một nền văn hóa nào đó có những biểu hiện riêng, thậm chí cá biệt so với mọi nền văn hóa khác. Một khi văn hóa đã là một sự lựa chọn, thì trong văn hóa Việt Nam tất yếu có những nguyên nhân dẫn tới những kiểu lựa chọn riêng cho người Việt Nam và cũng tất yếu đặt ra được cách duy trì những kiểu lựa chọn ấy.

Cùng một chủ đề nghiên cứu về văn hóa, nhưng được tác giả viết khá đa dạng, phong phú, bao quát rất rộng trên nhiều lĩnh vực khác nhau của đời sống văn hóa-xã hội, nội dung gồm 9 phần chính:

- Vấn đề thức nhận văn hóa

- Tìm hiểu quan niệm Tổ quốc luận của Việt Nam

- Bài học của Bác Hồ đối với công cuộc xây dựng nền văn hóa mới

- Nền văn hóa mới của Việt Nam

- Văn hóa Việt Nam và ngoại giao

- Đường lối văn hóa trong tôn giáo

- Đường lối văn hóa trong quân sự

- Đường lối văn hóa trong giáo dục

Bằng phương pháp thể hiện gần gũi với độc giả, khoa học nhưng đại chúng, tác giả đã chuyển hóa được những vấn đề khó hiểu trở nên giản dị, đi vào lòng người. Chính vì vậy cuốn sách đã phát huy được giá trị là cầu nối bạn đọc với truyền thống văn hóa dân tộc, từ đó thêm tự hào với truyền thống dân tộc một cách có cơ sở.