Mấy chục năm qua, ngôi nhà nhỏ, cổ kính ở 25 Mã Mây, Hà Nội của bà Ánh Tuyết nức danh gần xa, trong và ngoài nước về những món ăn truyền thống Việt Nam mang đậm tinh hoa của mảnh đất kinh kỳ. Đã ở tuổi ngoài 60 nhưng người nghệ nhân tài hoa này vẫn không ngừng quảng bá hình ảnh đất nước bằng những món ăn truyền thống ra thế giới.

Thanh lịch con gái Tràng An

Bà Ánh Tuyết hướng dẫn khách du lịch người Mỹ gói món nem.

Bà Tuyết nhỏ nhẹ trong từng lời ăn tiếng nói, niềm nở đón khách, đúng phong cách thanh lịch của con gái dòng tộc gốc Hà Nội. Bà là cháu của cụ Lý Sáng nổi tiếng một thời ở Hà Nội, vì vậy nên càng được rèn giũa ngay từ nhỏ và cái nếp ấy vẫn luôn được giữ gìn trong gia đình bà. Bà kể: Con gái Hà Nội xưa “nữ công gia chánh” phải thực sự giỏi giang. Chẳng ai bảo ai, mỗi người con gái khi trưởng thành phải tự ý thức việc học hỏi lối ứng xử của bề trên, các bà mẹ tỉ mỉ dạy con việc lo toan khi về nhà chồng bởi người ta vẫn quan niệm “một người biết lo bằng một kho người biết làm”. Mỗi khi gia đình có việc, người con gái phải lo dậy sớm, đi chợ chuẩn bị nguyên liệu làm cỗ, trước đó nhà cửa phải được trang hoàng thật đẹp, bàn thờ phải được lau dọn sạch sẽ. Xưa, con gái mà không biết “nữ công gia chánh” sẽ bị chê cười, người ta nhìn đó mà đánh giá cả gia đình, dòng tộc.

Những nét văn hóa thanh lịch của người con gái đất Tràng An cứ ngấm dần trong tiềm thức của bà lúc nào không hay, do vậy đến giờ quy chuẩn của nếp nhà vẫn không bị phai nhạt trong từng lời ăn, tiếng nói của bà. Bà luôn tâm niệm “làm cái gì cũng phải nhớ đến nguồn cội, ngày giỗ, ngày Tết dù bận rộn nhưng con cháu không thể quên bày biện một mâm cỗ truyền thống, phải thắp đủ 3 tuần hương mới được hạ lễ. Ông, bà làm, bố mẹ làm theo thì con cháu mới nhìn đó mà học hỏi, con cháu mới tôn kính tổ tiên, ông bà, cha mẹ mình, đó là cách giáo dục của người Hà Nội.

Đôi mắt bà tỏ ra luyến tiếc khi nói đến văn hóa ứng xử giữa con người trong xã hội hiện đại đang tồn tại trong lòng thành phố. Người ta bất chấp mối quan hệ họ hàng, làng xóm, vì lợi nhuận có thể đẩy đạo đức xuống vực thẳm mà không chút ngần ngại. Người ta ít “cảm ơn” nhau và càng khó khăn khi nói lời “xin lỗi” mỗi khi cần thiết. Thời buổi kinh tế hối hả, quá trình giao lưu văn hóa mạnh đã khiến cho người con dâu, con gái trong gia đình dần mất đi ý thức “tề gia nội trợ”. Tình trạng mua đồ ăn sẵn, nấu bữa cơm qua loa hoặc cả gia đình kéo nhau đi ăn tiệm là điệp khúc của không ít gia đình Hà Nội hiện đại hôm nay.

Quảng bá và tôn vinh ẩm thực Hà Nội ra thế giới

Một trong những món ăn đặc trưng của Hà thành mà có lẽ đi khắp phố phường Hà Nội, người ta cũng không thể tìm thấy hương vị thứ hai: đó là nem truyền thống. Cái ngon trong món nem tại cửa hàng bà Tuyết phải kể từ khâu chọn nguyên liệu. Từ miếng bánh đa mỏng, dẻo đến những củ hành tây, cà rốt, xu hào, mộc nhĩ, thịt xay, trứng gà và miến cũng phải được lựa chọn đồ tươi nhất. Nem cũng là món ăn đã hút hồn không biết bao du khách nước ngoài khi đặt chân đến Việt Nam, được nhâm nhi thưởng thức tại nhà hàng Ánh Tuyết.

Bà Tuyết kể, phở là một đặc sản mà bất cứ ai cũng nhớ đến mỗi khi hàn huyên chuyện ẩm thực Hà Nội. Thế nhưng phở khác với nem, đó là từ người thợ lao động, trí thức đến quan chức nhà nước đều có thể ăn một bát phở, nhưng nem vốn dĩ là món ăn dành cho bậc thượng lưu thưởng thức. Xưa chỉ có nhà giàu mới đủ tiền mua nguyên liệu để chế biến món nem. Hơn nữa, vào ngày giỗ, ngày Tết, cưới xin, người Hà Nội không bao giờ đặt bát phở cúng gia tiên, và càng hiếm khi mời khách quý một bát phở mà chỉ có đĩa nem truyền thống mới có vinh dự hiện diện trong những dịp đại lễ này. Đó là lý do tại sao người Hà Nội gốc và khách du lịch sành ăn lại mê mẩn món nem truyền thống tự tay bà Tuyết làm đến thế.

Đã 10 năm nay, bà Tuyết thường xuyên nhận các học viên từ các nước Anh, Mỹ, Pháp, Đức, Hàn Quốc, Tây Ban Nha, Nam Phi... đến học nấu món ăn truyền thống của người Hà Nội như: nem rán, bào ngư, vây yến, canh bóng đến riêu cua, riêu cá, bún chả, bún thang, cá hấp, các loại xôi, giò... Người học để về nước hành nghề thì mất chừng 2 tháng còn những ai muốn học để chế biến trong các bữa tiệc gia đình thì chỉ cần một buổi đã có thể tự tin về tài nấu nướng của mình.

Hiện nay, lớp học của bà ngày càng đông, đặc biệt mỗi dịp giáp Tết hoặc ra xuân, học viên nườm nượp đến đăng ký học và thưởng thức tại cửa hàng bà thông qua các tour du lịch Hà Nội. Hạnh phúc lớn nhất trong cuộc đời bà là nhiều lần được tới thăm các nước bạn và tận mắt chứng kiến những món ăn mang “thương hiệu nghệ nhân Ánh Tuyết” đã hiện diện trong các quán ăn nhanh cho đến những tiệm ăn sang trọng tại Niu Y-oóc và nhiều thủ đô khác.

Bài và ảnh: Ninh Hải