QĐND Online – Nghề báo và người làm báo hôm nay có thiên hướng luôn bám sát dòng chảy của các sự kiện thời sự nóng hổi. Nhưng có một nhà báo đã gần 30 lặng lẽ lần tìm lịch sử quân sự Việt . Chiến sử đã “hút hồn” anh gần hết cuộc đời cầm bút. Anh là Đại tá Nguyễn Thế Vỵ, biên tập viên Tạp chí Quốc phòng toàn dân.

“Gác nợ” văn chương, kết duyên chiến sử.

Nhà báo – Đại tá Nguyễn Thế Vỵ

Nguyễn Thế Vỵ vốn là sinh viên Khoa Văn – Đại học Tổng hợp Hà Nội. Năm 1971, vừa mới qua một năm đời sinh viên, anh đã xung phong lên đường nhập ngũ. Chiến đấu ở chiến trường Tây Nghệ An, tham gia tiễu phỉ Vàng Pao, chàng trai Gia Lâm – Hà Nội trải qua nhiều gian khổ, rèn luyện và trưởng thành trong quân ngũ. Chính tại mảnh đất xứ Nghệ gió Lào, Nguyễn Thế Vỵ đã nên duyên với “nàng thơ”. Bài thơ “Trúc Trà Lân” được báo Văn Nghệ trao giải bài thơ hay nhất trên báo năm 1973, Còn tác phẩm “Sông biên cương” của anh được nhận giải năm 1978. Anh đã có những sáng tác văn học sáng giá, có thể giúp anh tiến thân với văn chương.

Sau khi trở lại giảng đường và hoàn thành chương trình cử nhân văn khoa, Nguyễn Thế Vỵ lại tham gia cuộc chiến tranh bảo vệ biên giới năm 1979. “Cuộc đời hai lần sinh viên, hai lần lính đã cho tôi có được những trải nghiệm sâu sắc về cuộc sống và giúp tôi trưởng thành”, Nguyễn Thế Vỵ tâm sự.

Năm 1980, Nguyễn Thế Vỵ được phân công về công tác tại tạp chí Quốc phòng toàn dân (khi đó là tạp chí Quân đội nhân dân), được giao phụ trách chuyên trang về văn hóa, nghệ thuật quân sự. Chính anh cũng không ngờ rằng, việc nghiên cứu và viết về lịch sử quân sự từ đây lại trở thành cái nghiệp, thành niềm đam mê lớn nhất của của mình trong nghề cầm bút.

Hình thành một cái nhìn chiến sử độc đáo

Chuyên mục “Lịch sử, kinh nghiệm và truyền thống quân sự của dân tộc” của tạp chí Quốc phòng toàn dân ra đời từ năm 1980 nhưng đến nay, sau gần 30 năm vẫn được duy trì, phát triển. bút Nguyễn Thế Vỵ gần như chủ biên chuyên mục này.  Đó quả là một kỷ lục đáng ghi nhận trong làng báo.  Còn với nhà báo Nguyễn Thế Vỵ thì đó là cả một quá trình phấn đấu không ngừng nghỉ để làm sao nội dung chuyên mục hay hơn, sinh động hơn. “Ban đầu chỉ là những bài viết có sẵn, rời rạc, nhưng sau đó chuyên mục đã được xâu chuỗi về nội dung, phát triển khái quát thành chiều sâu lý luận.” – nhà báo Nguyễn Thế Vỵ giãi bày.

Không chỉ thành công trong việc “nuôi” chuyên mục, Nguyễn Thế Vỵ còn hình thành được cho mình một phong cách tiếp cận lịch sử nghệ thuật quân sự dân tộc sâu sắc, có tính lô-gíc, lịch sử khách quan. Các sự kiện lịch sử, các vấn đề về nghệ thuật, tư tưởng quân sự đều được Nguyễn Thế Vỵ nhìn nhận và đánh giá trên những góc độ mới mẻ, đầy tính phát hiện.

Khi nghiên cứu tổng quan về các cuộc chiến tranh yêu nước của dân tộc, Nguyễn Thế Vỵ đã nhìn nhận dưới các góc nhìn độc đáo về không gian, thời gian theo lối lịch sử so sánh, biện chứng mà tường minh. Các bài viết: “Nhân tố không gian trong các cuộc chiến tranh giữ nước của dân tộc”, “Nhân tố thời gian trong các cuộc chiến tranh giữ nước của dân tộc” đưa  người đọc đến những tư duy mới mẻ, giúp người đọc hiểu sâu hơn về các vấn đề khách quan, tiệm cận chân lý.

Còn khi viết về các sự kiện lịch sử cụ thể, Nguyễn Thế Vỵ đã vượt qua được cái nhìn biên niên sử, các sự kiện đơn thuần để đi đến tầm khái quát cao độ, nhận thức sâu sắc về bản chất vấn đề. Bài viết “Tầng sâu văn hóa Việt Nam trong thắng lợi của chiến dịch Điện Biên Phủ trên không” đưa ra một hướng tiếp cận độc đáo về giá trị lịch sử, mốc son chói lòa về cuộc chiến của Việt Nam chống tập kích đường không của Mỹ.
     Trong lịch sử của dân tộc, khi luận giải về phong trào Tây Sơn, Nguyễn Thế Vỵ lại đặt nó trong mối quan hệ “Hợp lưu của phong trào nông dân với phong trào dân tộc và thiên tài của Nguyễn Huệ”,  để có cái nhìn tổng thể hơn về bối cảnh lịch sử khi người “Anh hùng áo vải”  cầm quân cứu nước.

Từ các bài viết, các nghiên cứu độc lập, Nguyễn Thế Vỵ đã cho ra nhiều công trình về lịch sử quân sự có giá trị: “Nhân tố văn hóa trong học thuyết quân sự Việt ; Tư tưởng nhân văn Hồ Chí Minh trong quân sự; Cẩm nang công tác Quốc phòng- An ninh cho cán bộ các cấp… Những cuốn sách được ra đời chính là những thành tựu của một tư duy độc đáo, sâu sắc và có hệ thống. Anh còn là người đam mê viết về các danh nhân quân sự trong các thời đại.  Chính những tác phẩm này nâng tầm ngòi bút của một nhà báo trở thành một chuyên gia trong lĩnh vực lịch sử, văn hóa, nghệ thuật quân sự, một nhà “từ điển chiến sử”.

Cũng thật thú vị khi hằng năm anh vẫn có dăm bài thơ tình được bạn bè khúc khích cười tán thưởng, được đăng trên nhiều báo.

Khi được hỏi về bí quyết “giữ lửa” cho sự sáng tạo liên tục trong gần 30 năm mà không gây ra sự nhàm chán cho độc giả, Nguyễn Thế Vỵ đã “bật mí” một bí quyết rất đơn giản: “Viết về lịch sử, về những chuyện đã lùi xa trong quá khứ, thế nhưng luôn phải rút ra được bài học thực tiễn cho những sự kiện thời sự của ngày hôm nay và ngày mai…” Có lẽ nhờ thế mà tư duy của anh sâu sắc và giàu triết lý, dù khi tiếp xúc, ai cũng nhận thấy anh sống với mọi người rất gần gũi, bình dị và chan hòa.

Bài và ảnh: Kim Giang