Đã thuộc lớp người ở ngoài tuổi “xưa nay hiếm”, nhưng nhà báo cách mạng lão thành Đỗ Phượng vẫn rất minh mẫn và có nhiều nhận định sắc sảo, thú vị về nghề báo. Nhân dịp kỷ niệm lần thứ 85 Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam  (21-6-1925/ 21-6-2010), nhà báo Đỗ Phượng đã có cuộc trò chuyện thân mật với phóng viên Báo Quân đội nhân dân về công việc của người làm báo hiện nay.

Phóng viên (PV): Xin chào nhà báo lão thành Đỗ Phượng!

Nhà báo (NB) Đỗ Phượng (cười và nói khiêm nhường, hóm hỉnh): Ấy, cứ gọi tôi là nhà báo “già”, chứ tôi chưa đến mức “lão” và có nhiều thành đạt như các bác cùng thời đâu nhé!

PV: Gắn bó, đồng hành với nghề báo đến nay đã hơn 60 năm, ông có thể nói những điều căn bản nhất về lịch sử báo chí cách mạng Việt Nam?

NB Đỗ Phượng: Tôi không sợ quá lời khi nói rằng: Lịch sử báo chí cách mạng Việt Nam là lịch sử rất đẹp. Kể từ khi Bác Hồ sáng lập ra tờ báo “Thanh Niên”- tờ báo cách mạng đầu tiên của nước ta đến nay, báo chí cách mạng Việt Nam luôn bám sát, đồng hành cùng đất nước, cùng nhân dân và có những đóng góp to lớn vào sự nghiệp giải phóng dân tộc, xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước. Ở thời điểm nào báo chí cách mạng Việt Nam cũng tỏ rõ là lực lượng trung thành, tin cậy của Đảng, Nhà nước và là người bạn thân thiết, gần gũi của nhân dân. Không có sự tham gia tích cực, hăng hái của báo chí vào mọi lĩnh vực của cuộc sống, đất nước ta không có diện mạo tươi sáng như ngày hôm nay.

Nhà báo Đỗ Phượng trả lời phỏng vấn phóng viên báo Nhà báo & Công luận

PV: Cũng có ý kiến cho rằng, báo chí nước ta hình như có lúc “hụt hơi” so với sự phát triển, diễn biến nhanh nhạy của cuộc sống, xã hội?

NB Đỗ Phượng: Tôi nghĩ ai có ý kiến như vậy là phiến diện. Thực tế cho thấy, ở đâu có sự kiện nóng và những vấn đề phức tạp nảy sinh, ở đó báo chí có mặt kịp thời để tuyên truyền, phản ánh, phân tích, bình luận, chủ động mang đến cho bạn đọc nhiều thông tin mới mẻ, bổ ích, qua đó định hướng dư luận theo chiều hướng tích cực, góp phần tạo ra sự đồng thuận xã hội cao. Mặc dù có lúc nào đó, một số ít tờ báo, nhà báo chưa làm tròn nhiệm vụ, vai trò cao cả của mình đối với Tổ quốc và nhân dân, nhưng không vì thế mà đánh giá chưa đúng hiệu quả xã hội to lớn mà báo chí giành được trong hơn 8 thập kỷ qua.

PV: Truyền thống lịch sử càng vẻ vang, trách nhiệm hiện tại càng nặng nề. Theo ông, thách thức lớn nhất của báo chí cách mạng Việt Nam trong tình hình hiện nay là gì?

NB Đỗ Phượng (cười nhỏ nhẹ): Bạn hỏi một câu hơi “quá sức” với tôi rồi đấy.

Vì nói về “nhận định vĩ mô” này, đáng ra phải dành cho các cơ quan quản lý báo chí ở cấp Trung ương mới phù hợp chứ. Tuy vậy, theo suy nghĩ của cá nhân tôi, một trong những thách thức lớn nhất của báo chí cách mạng Việt Nam hiện nay nằm ngay trong chính đội ngũ những người làm báo chúng ta. Nếu mỗi người làm báo không có bản lĩnh vững vàng, không có cái nhìn tỉnh táo, không có động cơ trong sáng, mục đích không lành mạnh và không vì lợi ích chung của đất nước, của nhân dân lao động, chúng ta rất dễ bị “lệch lối, nhầm đường” trong khi tác nghiệp, thậm chí bị thoái hóa, sa ngã, biến chất do lợi ích cá nhân chi phối. Như bạn biết đấy, khi đã là nhà báo, anh không còn là “của riêng mình” nữa, mà anh đang đại diện cho một cơ quan ngôn luận để thông tin, phản ánh, tuyên truyền, đánh giá, nhận định, phân tích, bình luận mọi sự kiện, vấn đề của xã hội, cuộc sống. Trong khi đó, xã hội hiện đại ngày càng nảy sinh, xuất hiện nhiều tình huống phức tạp, nhạy cảm, nhiều lý do và mối quan hệ tế nhị đòi hỏi nhà báo phải xử lý khôn ngoan, sáng suốt và dũng cảm “vượt qua chính mình” mới có thể chủ động đứng vững trong xã hội.

PV: Nghĩa là, thách thức lớn nhất là nhà báo phải làm chủ được bản thân mình trong mọi điều kiện, hoàn cảnh ở mọi lúc, mọi nơi?

NB Đỗ Phượng: Đúng thế. Được Nhà nước, xã hội, công chúng trao cho một trong những quyền căn bản nhất và ý nghĩa nhất của con người là “quyền được thông tin”, nhà báo không làm chủ được bản thân mình sẽ rất có thể có những thông tin biến dạng, méo mó, làm sai bản chất sự kiện, vấn đề mình chuyển tải tới công chúng, từ đó làm nhiễu loạn thông tin, gây thêm rối ren dư luận-một tiền đề dễ gây bất ổn định chính trị, xã hội hết sức nguy hiểm.

PV: Vậy, làm cách nào để người làm báo vượt qua được thách thức lớn nhất này, thưa ông?

NB Đỗ Phượng: Theo tôi, điều cốt yếu nhất là mỗi nhà báo phải tự rèn luyện, tu dưỡng bản thân mình một cách nghiêm túc, nhất là những người làm báo trẻ. Thời chiến tranh, chúng tôi làm báo chủ yếu bằng niềm đam mê, tình yêu nghề nghiệp và xác định rất rõ bổn phận, trách nhiệm ngòi bút của mình đối với sự tồn vong của dân tộc. Bây giờ, các bạn trẻ làm báo được đào tạo chính quy, bài bản hơn, tác phong xông xáo, năng động hơn, sử dụng được nhiều trang thiết bị công nghệ thông tin hiện đại hơn thế hệ chúng tôi, nhưng nếu không chịu khó lăn lộn, dấn thân vào cuộc sống, nhen lên ngọn lửa yêu thương, lòng nhân ái đối với cộng đồng, xã hội, các bạn dễ trở thành những “công chức làm báo” không hơn không kém. Mà đã gọi là “công chức làm báo”, người cầm bút cũng dễ mắc phải bệnh quan liêu hành chính, xa dân, không thấu hiểu nỗi băn khoăn, trăn trở của người dân, của đất nước mà tự hành xử theo ý chủ quan chỉ mang lại lợi ích cho cá nhân mình-một tác phong hoàn toàn xa lạ và trái với bản chất với của người làm báo cách mạng chân chính.

Tuy nhiên, tôi cũng biết rằng trong thời đại thông tin bùng nổ, các nhà báo trẻ cũng chịu khá nhiều áp lực về cạnh tranh thông tin. Vì vậy, các cơ quan báo chí phải luôn quan tâm, tạo điều kiện thuận lợi và tận tình giúp đỡ để các phóng viên có phương pháp, cách thức tác nghiệp đúng, nhanh, hiệu quả, tránh tình trạng để cho anh em làm việc tự do, thiếu định hướng rõ ràng nên đôi khi mình sai phạm cũng không biết như một số trường hợp xảy ra trong thời gian qua.

PV: Xin trân trọng cảm ơn ông!

 Nguyễn Văn Hải (thực hiện)