Sau hàng chục năm bóp mồm, bóp miệng cuối cùng tôi cũng dành ra được ít tiền. Với người nghèo thì vài chục triệu đồng là nhiều. Vì thế sử dụng nó thế nào luôn khiến tôi băn khoăn. Các cụ bảo: “tiền phải biết chửa, đẻ mới là tiền”. Từ 30 triệu sẽ thành 40 triệu, 50 triệu... hà hà, chỉ nghĩ đã thấy sướng. Nhưng rốt cuộc tôi vẫn chưa biết tìm phương án nào: Gửi ngân hàng hay mua cổ phiếu? Mua cổ phiếu xem ra còn mới quá. Hay là tích vàng rồi chờ thêm một cơn sốt nữa? Tôi không quyết được bèn rước một anh bạn thân khá rành rọt các quy luật kinh tế, quy luật tiền tệ, thị trường nhà đất... đề nghị anh tư vấn giúp. Nghe tôi trình bày anh tỏ vẻ rất thông cảm, đồng cảm với loại người cả đời chắt bóp, ki cóp như tôi. Nhưng đáp lại điều tôi cần là một lời khuyên, anh bảo:

- Ông nhiều chữ nghĩa, giải thích giúp tôi từ đầu tư?

Tôi đọc làu làu định nghĩa cóp được trong một cuốn từ điển mà diễn giải ra thì nó là thế này: “một số vốn nào đó được bỏ ra, thông qua hoạt động mua bán, sản xuất kinh doanh nào đó sao cho vốn ban đầu sản sinh ra lợi nhuận (ấy là tính trong trường hợp có lãi)”. Nghe xong bạn tôi bảo tiếp:

- Nếu anh đã thuộc sách thế thì vấn đề còn lại tôi tưởng quá đơn giản. Chỉ là làm sao chọn được hình thức đầu tư nào cho lãi cao nhất nữa thôi.

- Đấy chính là điều tôi cần ở anh.

Và tôi kể ra gần chục dự định, bạn tôi đều lắc. Cuối cùng anh đành nói trắng phớ ra:

- Ông đang là cử nhân, sao không mua lấy một cái tiến sĩ?

- Mua bằng tiến sĩ, anh đùa tôi đấy à. Tôi đang nói chuyện “đầu tư” cơ mà.

- Thì tôi đang bảo để anh đầu tư siêu lợi nhuận đó thôi. Anh bỏ ra vài chục triệu đồng, học qua loa để có cái... tiến sĩ - Đặc thù ở ta đấy bố ạ! – Bấy giờ anh sẽ được đề bạt, cất nhắc, làm chủ dự án, chủ đề tài, tham gia hội thảo, tham luận, phản biện, chấm luận án, giảng bài v.v.. Rồi cứ theo đúng cái cách anh bị “chém” mà “chém” lại. Một vốn anh có thể thu bốn trăm lời, lại còn danh tiếng là thứ không lợi nhuận nào sánh được.

Tôi thừ mặt ra, không còn hở chỗ nào để cãi, nếu quả thực chỉ muốn đầu tư thu lợi. Có lẽ chỉ ở ta mới có lĩnh vực đầu tư này. Thảo nào dư luận báo chí đã có bao nhiêu bài viết về vấn đề này, mà xem ra, chuyện học giả bằng thật vẫn ngông nghênh thách đố... chẳng biết trong từ điển, loại đầu tư này được giải nghĩa như thế nào?

VĂN DUY