QĐND-Sáng thứ năm, 16-8, khi nối mạng internet, màn hình xuất hiện trên trang yahoo.com.vn tự động hình ảnh một xác trẻ sơ sinh quấn trong một tấm khăn đặt trên thùng rác đang bị ruồi bọ phân hủy. Thật là khủng khiếp. Tôi không thể nhìn lại lần thứ hai và bỗng dưng xuất hiện một cảm giác ghê rợn đối với cả trang báo mạng yahoo.com.vn. Điều chắc chắn là tôi sẽ gỡ bỏ ngay chế độ defaut (tự động thường trực) của yahoo.com.vn khỏi máy tính của mình để không phải tiếp nhận những tin tức và hình ảnh vô trách nhiệm với độc giả đến như vậy.

Kỹ thuật số đã tạo ra chuyển biến mang tính cách mạng trên nhiều lĩnh vực khoa học kỹ thuật cũng như đời sống văn hóa xã hội. Một lĩnh vực thụ hưởng vào loại nhất của tác động số hóa là “văn hóa nghe nhìn” (audio, video), trong đó máy ghi hình kỹ thuật số là điển hình nhất. Ngày nay, số lượng người cầm máy nhảy vọt, loại hình được ghi cũng đột biến chưa từng thấy trong lịch sử nhân loại. Với sự ra đời và phát triển vũ bão của kỹ thuật số thì số lượng và chất lượng ghi hình của loài người đã tăng lên với con số hàng triệu lần. Với một máy chụp ảnh kỹ thuật số thông dụng hiện nay, một người có thể chụp được hàng ngàn tấm ảnh trong một ngày. Sự phát triển của các loại ống kính số còn cho phép dễ dàng ghi nhận những hình ảnh cận cảnh, đặc tả, chụp xa… đến lạ kỳ. Tốc độ phát triển quá nhanh của kỹ thuật ghi hình đã vượt khỏi tầm kiểm soát của các quy ước xã hội do pháp luật quy định.

Nhân loại bắt đầu được chứng kiến những tấm hình “độc”, theo cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng. Ảnh khỏa thân, ảnh tinh trùng và trứng thụ tinh rồi sự lớn dần từng tuần của thai nhi, ảnh côn trùng yêu ghét nhau, ảnh mặt trăng và cả ảnh mới đây của núi đồi sao Hỏa, cảnh rùng rợn của những xác chết đang phân hủy… Nền tảng đạo đức Người đương đại có những phản ứng khác nhau dưới tác động “ghi hình kỹ thuật số” đó, nhưng đều thể hiện giới hạn chuẩn mực của thời đại. Vì thế, ở một số nước phát triển đã ra đời những đạo luật giới hạn sự thể hiện phim ảnh gắn liền với các chuẩn mực xã hội đó. Ví dụ trong lĩnh vực thường được thảo luận nhất là chụp hình “nuy”, người ta nghiêm cấm phổ biến những tấm ảnh chụp cận cảnh nhằm vào những vị trí gợi cảm. Tại một số nước Âu Mỹ đã có nhiều vụ kiện nổi tiếng, ví như vụ kiện truyền hình thời sự để lọt phát sóng quảng cáo đồ vệ sinh phụ nữ gây “buồn nôn” vào giờ ăn tối của mọi gia đình, hoặc vụ kiện một hãng phim đã đưa những đoạn phim “quỷ hút máu người” rùng rợn đến mức khiến hàng ngàn người xem phim kinh sợ mất ngủ kéo dài...

Tôi chợt nhớ đến vụ những “clip” video hay hình rất không đáng thấy của những thầm kín riêng tư khi gối chăn nam nữ, hình đánh đập tàn bạo của cả nữ sinh và hôm nay hình một thai nhi bị bỏ trên thùng rác. Tôi là một người đàn ông đã lớn tuổi, cũng là một nhà khoa học từng chứng kiến trong đời không ít hình ảnh “ghê rợn”, nhưng chưa khi nào tôi bắt gặp một trạng thái phản cảm lớn như lần này. Mặc dù, ở khía cạnh nào đó, nhiếp ảnh gia, nhà báo, ban biên tập tòa soạn nào đó vì thiện chí răn đe những bà mẹ bỏ con mất nhân tâm, nhưng vô tình họ đã “nhẫn tâm” với độc giả khi công bố một tấm hình như vậy.

Như trên đã nói, luật pháp thường đi sau đời sống. Khi đời sống bùng phát những hiện tượng mâu thuẫn hoặc đe dọa đến an ninh xã hội thì các nhà làm luật mới đủ dữ kiện để phán quyết và đưa ra những điều luật ngăn chặn. Còn trước đó, trong một thời gian nhất định, loài người vẫn phải thụ hưởng cả tinh hoa lẫn bã thải của “văn minh” do chính mình tạo ra. Tôi cho rằng, cơ quan quản lý văn hóa, thông tin nước ta đã luôn chậm trễ trong nhiều trường hợp ngăn chặn những phát sinh tiêu cực trong lĩnh vực nghe, nhìn của xã hội. Sự kém nhậy bén đó phản ánh sự bất lực và trong trường hợp cụ thể này đây là điều thật đáng trách.

TS Nguyễn Việt