“Trung thu 2006 – món quà đặc biệt cho trẻ thơ” là chương trình đặc biệt mà Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, tại Hà Nội, dành tặng thiếu nhi đã diễn ra trong hai ngày 30-9 và 1-10. Rằm tháng Tám năm nay không chỉ rước đèn, phá cỗ mà còn là dịp để trẻ em tham gia học làm đồ chơi, được chơi những trò hấp dẫn và đặc sắc.

Những trò chơi truyền thống có từ những năm trước: Đi cà kheo, rải ranh, ô ăn quan, chơi chuyền, nhảy dây, kéo co, đi cầu tre vẫn tiếp tục được tổ chức. Trò chơi làm bằng giấy năm nay đã có nhiều hình thức đa dạng: bên cạnh chiếc đèn ông sao là đèn con công, con hươu, con cá, con tôm, khủng long, đặc biệt có thêm chương trình học cách làm búp bê giấy hình các cô gái các dân tộc, làm hoa giấy do làng Vân Canh - Hoài Đức - Hà Tây mang đến. Thú chơi này đã thu hút khá đông em gái bởi rèn luyện sự khéo léo, kích thích sự quan sát cây cỏ tự nhiên, con người và tìm hiểu đặc trưng văn hóa của mỗi dân tộc ở Việt .

Chị Nguyễn Thị Tuyến - người đã nhiều năm được Bảo tàng mời về trình diễn và hướng dẫn trẻ làm đồ chơi-cho biết: “Năm nay loại đồ chơi này đã thu hút đông hơn bởi nếu năm trước các cháu chỉ đến xem qua rồi mua mang về, thì năm nay không bày bán mà các cháu mua nguyên liệu ở đây rồi chúng tôi hướng dẫn trực tiếp”. Trúc Anh- học sinh lớp 5 Trường tiểu học Đông Thái đã hào hứng trò chuyện: “Cháu được bố đưa vào đây từ sáng mới làm xong một chiếc đèn ông sao theo ý muốn. Tuy mất nhiều thời gian nhưng cháu vẫn thích bởi chính tay mình làm ra và tối sẽ mang đi rước đèn cùng các bạn”.

Một trong những trò chơi thu hút trẻ em vẫn là múa rối nước bởi sự xuất hiện của chú Tễu, con sư tử, rồng, rắn với những màn phun nước, vờn bóng mang lại tiếng cười sảng khoái cho trẻ. Tại đây các em không những được xem trình diễn mà còn được khám phá những bí mật đằng sau tấm mành che, thông qua việc học cách tự điều khiển và biểu diễn con rối trên sân khấu rối nước thu nhỏ.

Tìm đến khu vực làm tò he của các nghệ nhân làng Xuân La (xã Phượng Dực - Phú Xuyên - Hà Tây), tôi thực sự bất ngờ trước sự có mặt khá đông trẻ em. Hý hoáy ngồi học nặn, Phương Thảo - học sinh lớp 6 Trường trung học cơ sở Lê Quý Đôn rất tâm đắc với chân dung một chú bộ đội đã tươi cười trò chuyện: “Bố em là bộ đội, hôm nay lại là sinh nhật bố nên em sẽ mang nó về làm quà tặng”. Khác với các năm trước, không chỉ có hình con giống, bông hồng, Quan Vân Trường, Tôn Ngộ Không truyền thống mà xuất hiện rất nhiều lẵng hoa, mâm ngũ quả đặt trên bệ gỗ dán đã thực sự “ăn khách”. Anh Nguyễn Văn Định - khuôn mặt đã trở nên thân quen với các em nhỏ tới đây-cho biết: “Mấy năm gần đây tôi đều được Bảo tàng mời tham gia hướng dẫn các cháu nặn đồ chơi vào dịp tết Trung thu, nhìn thấy chúng say sưa ngồi học nặn những hình thù mình thích là vui lắm rồi. Một trong những yếu tố khiến các cháu yêu thích trò chơi này là sự phối màu khá bắt mắt kết hợp với hình dáng ngộ nghĩnh của những vật gần gũi với trẻ”. Anh còn tâm sự: “Nghề Tò he hiện nay đang được Nhà nước quan tâm, đầu tư nên nó không chỉ được quảng bá trong nước mà còn mang đến một số quốc gia như: Mỹ, Nhật Bản. Sắp tới, công ty 308 của Thành phố Hồ Chí Minh đặt chi nhánh tại phố Bà Triệu (Hà Nội) sẽ thiết kế tua du lịch làng nghề, trong đó “tò he” là điểm nhấn chính cho du khách trong và ngoài nước khi tìm hiểu về văn hóa nghề truyền thống của Việt Nam…”. Món quà mới trong dịp Trung thu năm nay đã cuốn hút các em là chương trình xem “phim nổi và phim cử động” dưới sự dẫn dắt của ông Nguyễn Văn Long. Ông Nguyễn Văn Long từng là trưởng ban văn hóa-thông tin Đài phát thanh thị xã Hà Đông, ấp ủ giấc mơ từ lâu nhưng chỉ khi về hưu (năm 1994) ông mới thực hiện được sở nguyện của mình: trình diễn những “bộ phim” dành cho thiếu nhi. Những bộ phim cử động: “Câu chuyện trên biển”, “Vua hề X. Sa-plin” và phim hài... phim nổi: “Nàng Bạch Tuyết”, “Cô bé lọ lem”, “Đô-rê-mon”... diễn ra trong 2-3 phút, thông qua những bức tranh, những chiếc ống nhòm, chiếc khăn mùi xoa, sợi dây chun... là những vật dụng thô sơ, nhưng quen thuộc với mọi người. Nhờ khả năng hài hước “trời phú” ông đã mang đến cho các “khán giả nhí” những bộ phim với cái tên tuy quen thuộc song lại mang nét độc đáo, sáng tạo của riêng ông. Những năm gần đây, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam đã trở thành sân chơi bổ ích và lý thú cho các em thiếu nhi vào dịp Tết Trung thu với mong muốn đem đến cho các em tình yêu thiên nhiên, cỏ cây hoa lá và muôn vật, tạo sự gắn kết giữa các thành viên trong gia đình và ngoài xã hội. Đồng thời mang lại sự say mê, hứng thú, góp phần khôi phục những đồ chơi, trò chơi dân gian, với những di sản văn hóa dân tộc, chắp cánh cho các em bay cao, bay xa, vươn tới ước mơ tìm tòi, khám phá và sáng tạo những điều mới mẻ trong cuộc sống.

Bài và ảnh: Thanh Hòa