QĐND - Hè này, Y Phi (11 tuổi) không phải lên rẫy nữa. Mỗi sáng, em lại cùng bạn bè đến Nhà cộng đồng buôn K’Bu (xã Hòa Khánh, thành phố Buôn Ma Thuột) học đánh chinh Kram (một loại chiêng tre của người Ê Đê), được làm từ những ống tre, nứa. Đây là một sân chơi nhiều ý nghĩa dành cho các em thiếu nhi đồng bào các dân tộc trong dịp hè mà nhiều địa phương ở Tây Nguyên đang thực hiện.

Thầy Y Hiu Niê K’Dăm – người trực tiếp đứng lớp cho biết, năm nay lớp có 30 em, từ 6 đến 12 tuổi, chia làm 3 đội học xen kẽ nhau. Nội dung chủ yếu là dạy các em kỹ thuật đánh chiêng căn bản. Bộ chinh Kram thông thường có 7 chiếc, tương ứng với 7 vị trí. Mỗi em trong đội được phân công một vị trí nhất định và tập đánh. Để chọn lựa các em vào từng vị trí phù hợp, thầy Y Hiu phải kiểm tra khả năng thẩm âm của mỗi em. Nhìn đám học trò nhỏ đang hăng say tập luyện, thầy mỉm cười: - “Bọn trẻ thích học chiêng lắm. Dù trời nắng hay mưa, các em cũng đến lớp đều đặn”.

Em Y Lơi (học sinh lớp 5) vừa ôn lại bài thầy giảng, vừa nói: “Nghỉ hè, ba mẹ cho em đi học đánh chiêng. Ba mẹ bảo, phải hiểu tiếng chiêng, đánh được chiêng mới là người Ê-đê”. Ngồi cạnh Y Lơi, em Y Triên hớn hở khoe: “Học đánh chiêng vui lắm cô ạ. Thầy dạy dễ hiểu lắm, bây giờ em có thể đánh được bài Chào khách - mời rượu rồi”. Nói xong Y Triên khua tay biểu diễn cho tôi thưởng thức bài chiêng và nở nụ cười thật hồn nhiên.  

Cũng như Y Lơi, Y Triên, đây là lần đầu tiên những đứa trẻ ở buôn K’Bu học đánh chiêng. Khắp buôn làng vang dậy âm thanh thánh thót vui tai. Xế trưa, khi mặt trời đã đứng bóng, người đi làm rẫy về ngang qua Nhà cộng đồng, ai cũng dừng chân một lúc để lắng nghe “bản hòa tấu” chiêng của các em.

Lớp học của thiếu nhi buôn K’Bu.

Em Y Phi là cháu của già Y Bling Niê Kriêng, già làng buôn K’Bu. Ngồi lắng nghe tiếng chiêng vỡ lòng của cháu, già bảo: “Cuộc sống hiện đại rồi, bọn trẻ trong buôn chỉ thích học cái lạ, cái mới từ phương khác chứ ít đứa ưng cái chiêng, cái cồng. Được chính quyền địa phương quan tâm, mở lớp dạy đánh chiêng cho các cháu, già mừng cái bụng lắm! Nhất quyết phải vận động bọn trẻ trong buôn đi học đều hơn để tụi nó biết mà giữ cái hồn của đồng bào mình”.

Theo thầy Y Hiu, việc giảng dạy cho các em khá vất vả. Lớp học có nhiều lứa tuổi khác nhau nên khả năng tiếp thu rất chênh lệch. Những em nhỏ tuổi, mặt chữ còn chưa thuộc nên việc truyền đạt kỹ năng đánh chiêng hết sức khó khăn: “Bọn trẻ lần đầu được sờ cái chiêng nên ban đầu còn vụng về, đánh bị lạc thanh, sai tiết tấu. Mình phải thật kiên trì, dẫn ra từng nhịp, đánh đi đánh lại” - thầy chia sẻ.

Ông Trương Bi, Phó giám đốc Sở Văn hóa-Thể thao-Du lịch tỉnh Đắc Lắc cho biết, các lớp học dạy đánh cồng chiêng cho thiếu nhi là hoạt động nằm trong chương trình bảo tồn di sản văn hóa cồng chiêng Đắc Lắc, triển khai ở các buôn làng của 15 huyện, thị xã, thành phố trong tỉnh. Thanh, thiếu niên người dân tộc Ê Đê, Mơ Nông, Gia-rai, Xơ Đăng... từ 6-18 tuổi sẽ được học đánh các loại cồng, chiêng của đồng bào mình. Chương trình này còn nhằm phát hiện tài năng trẻ, bồi dưỡng năng khiếu, xây dựng các đội cồng, chiêng chuyên nghiệp. Từ 15 đội năm 2004, đến nay toàn tỉnh đã có hơn 300 đội chiêng trẻ hoạt động ở các buôn làng.

Dù phong trào đã phát triển khá đồng đều, song vẫn còn nhiều điều khiến những nghệ nhân trực tiếp truyền dạy như thầy Y Hiu lo lắng. Trong một tháng truyền dạy kỹ năng, đa số các em chỉ nhớ một vài bài chiêng cơ bản. Khi lớp học kết thúc, các em sẽ quên dần, nếu không được ôn luyện thường xuyên.

Theo một số nghệ nhân và cán bộ quản lý văn hóa, với cách thức tổ chức như hiện nay, mỗi buôn làng chỉ được mở lớp một lần. Khi lớp học kết thúc, việc duy trì cho các em hoạt động như thế nào hoàn toàn phụ thuộc vào điều kiện cụ thể của từng buôn làng. Những địa phương có điều kiện thì các em còn được tiếp xúc với cồng, chiêng. Ngược lại, địa phương không quan tâm thì “chữ thầy trả cho thầy”.

Chúng tôi đem những trăn trở của các nghệ nhân trao đổi với ông Trương Bi, ông cho biết đây cũng là điều mà Sở đang quan tâm, tìm hướng tháo gỡ để chương trình đạt được hiệu quả như mong muốn. Hiện nay, ngành văn hóa các địa phương đang vận động các nghệ nhân ở từng buôn làng tập hợp các em đến sinh hoạt văn hóa, đánh cồng, chiêng vào dịp cuối tuần tại Nhà văn hóa cộng đồng. Ngoài ra, hằng năm ngành văn hóa địa phương sẽ tổ chức các cuộc thi, liên hoan cồng chiêng. Cùng với đó là việc mở thêm các lớp dạy nâng cao, nhằm phát triển kỹ năng cho những em có năng khiếu thật sự.

Bài và ảnh: QUỲNH NGA