“Phía sau trận đánh” - sơn dầu 2007 của Lê Trí Dũng, kích thước 2m x 2m.

Mang trong mình niềm say mê với hội họa từ nhỏ, là con trai của một họa sĩ có tiếng ở Việt , nên Lê Trí Dũng sớm được tiếp xúc với môi trường nghệ thuật này. Lớn lên, anh vào học tại Trường mỹ thuật Hà Nội chuyên ngành hội họa. Chưa kịp tốt nghiệp thì đất nước bước vào giai đoạn quyết liệt của cuộc chiến tranh chống Mỹ, anh rời ghế nhà trường vào quân ngũ. Môi trường quân ngũ, cuộc kháng chiến thần thánh của dân tộc đã trở thành đề tài sống động và phong phú trong sáng tác của anh khi anh có điều kiện đến với nhiều mặt trận với danh nghĩa phóng viên mặt trận-họa sĩ. Hơn thế, ký ức về cuộc chiến tranh còn hằn sâu trong tâm trí anh. “Phía sau trận đánh” là một trong những bức vẽ đã ra đời từ ký ức nóng hổi đó của anh.

Anh kể: “Bức vẽ đã ra đời trong thời gian rất ngắn, chỉ 3-4 ngày, bởi ý tưởng về nó đã được tôi nung nấu suốt 35 năm qua”. Ý tưởng ấy đã xuất hiện từ cái ngày , khi anh đi công tác qua Khâm Thiên sau đêm Nô-en kinh hoàng nhất. Những đống đổ nát, những vành khăn tang trắng, những cảnh tưởng vắng lặng đã ám ảnh anh. Rồi anh lại qua sông Hồng, chứng kiến bộ đội tên lửa của ta chiến đấu chống máy bay Mỹ ném B52, chứng kiến những em bé nông thôn, những em bé thành thị đi sơ tán, dưới bom rơi vẫn đi làm, đi học; chứng kiến những bà mẹ hậu phương nuôi cơm chiến sĩ… Nhưng, 35 năm nhìn lại, ngẫm lại, cái ám ảnh lớn nhất, sâu đậm và bao trùm nhất đối với họa sĩ Trí Dũng vẫn là mối liên hệ giữa tiền tuyến-hậu phương, giữa quê hương-người lính, là cái ở phía sau trận đánh… Anh nói “bom đạn rồi cũng qua, cái còn sẽ là máu mủ quê hương che chắn, cưu mang”.

Bức vẽ lớn của anh, khổ 2m x 2m, chất liệu sơn dầu được vẽ trên nền màu vàng nâu. Hình ảnh trọng tâm là một tàu lá chuối-biểu hiện của nông thôn, của quê hương Việt . Tàu lá ấy gói cơm nắm muối vừng của các mẹ đưa ra mặt trận nuôi quân, che cho em bé đến những lớp học dưới giao thông hào; tàu lá ấy cũng là sức mạnh nâng tầm chiến đấu cho bộ đội, dân quân, như đất mẹ tiếp sức. Bố cục đơn giản, chi tiết không nhiều, màu sắc tươi sáng, “Phía sau trận đánh” trước hết ánh lên vẻ đẹp của những ý tưởng sâu sắc và thực tế, vẻ đẹp của sự trải nghiệm. Nó mang đến cho người xem những cảm nhận ấm áp, giản dị, gần gũi và an bình hơn về những ký ức của một thời máu lửa.

Tác phẩm “Phía sau trận đánh” được giới thiệu tới đông đảo công chúng trong triển lãm mỹ thuật kỷ niệm 35 năm chiến thắng B52 diễn ra tại Hà Nội từ ngày 17-12.

PHẠM THÀNH HUYÊN