QĐND Online - Tỉnh Quảng Ninh nằm ở miền đông bắc nước ta và là một vùng đất cổ. Các di tích khảo cổ ở Tấn Mài, Cửa Lục và một số đảo cho thấy, vào niên đại khoảng 300 ngàn năm thuộc sơ kỳ Đồ đá cũ, đất này đã có con người sinh sống. Nơi đây có nhiều dân tộc, mỗi dân tộc có một phong tục, tập quán riêng, nhưng tất cả đều đoàn kết để xây dựng và bảo vệ quê hương. Vùng đất này đã chứng kiến biết bao chiến công hiển hách trong chiến đấu chống giặc ngoại xâm, có biết bao dấu tích còn ghi lại, mà sự tích núi Bài Thơ là một bằng chứng sinh động.

Theo truyền thuyết dân gian, vào năm 1228, Trần Hưng Đạo vừa xây dựng thế trận đánh giặc trên sông Bạch Đằng, vừa phái các đạo quân đóng dọc những nơi hiểm yếu trên đường giặc sẽ rút lui, nhằm chặn phá thuyền giặc và không cho tên tướng Nguyên nào trốn thoát. Do đó, ở Hòn Gai có một đạo quân Trần về phối hợp với Hương binh dàn lực lượng dọc các đảo. Phía nào quân ta ít thì thực hiện kế nghi binh của Hưng Nhượng Vương bằng cách tới đêm tối, sai người lên núi giăng treo rất nhiều đèn lồng. Quả nhiên, đạo quân Ô Mã Nhi thua chạy từ Bạch Đằng kéo về đó, còn lại vài trăm thuyền, thấy đèn sáng khắp núi, không dám vượt qua Cửa Lục. Sau đó chúng hướng thuyền đi đúng vào các bãi phục binh của ta, quân ta ào ạt xông ra đánh. Thuyền địch đắm rất nhiều, đạo quân Ô Mã Nhi tan rã, chủ tướng bị bắt sống.

Ngoài truyền thuyết dân gian, còn có một tài liệu thành văn ghi lại sự kiện này trên một quả chuông trong ngôi chùa ở Hòn Gai với nội dung: Núi Huyền Đăng thuộc đồn Khương Hải, tỉnh Quảng Ninh. Khi quân Nguyên tiến vào nước ta, Hưng Đạo Đại Vương triều Trần đã phái một đạo quân đến giữ nơi hiểm yếu. Đêm đến, mỗi quân nhân cầm một chiếc đèn lồng treo lên núi để làm kế nghi binh. Do đó, núi này có tên là núi Treo Đèn. Quả nhiên, tướng nhà Nguyên trúng kế, không dám đem quân qua Cửa Lục Hải. Sau đó Hưng Nhượng Vương đặt quân mai phục ở núi ấy mà giết được đảng của Ô Mã Nhi từ sông Bạch Đằng trốn về đến đó.

Qua chiến thắng này, chúng ta hiểu rõ thêm vị trí chiến lược quan trọng của khu núi Treo Đèn(núi Bài Thơ) và vùng vịnh Hạ Long trong sự nghiệp bảo vệ biển, đảo của nước ta. Đồng thời, chúng ta thêm tự hào về giá trị danh thắng của Núi Bài Thơ của tỉnh Quảng Ninh. Hòn núi mà trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên - Mông xâm lược ở thế kỷ 13, quân và dân Đại Việt đã bằng kế nghi binh góp phần làm nên chiến thắng… Tên núi Treo Đèn là sự ghi dấu chiến công oanh liệt này. Đến thời Hậu Lê, núi được vua Lê Thánh Tông đến chiêm ngoạn, đề thơ và từ đó núi Treo Đèn mang tên Bài Thơ. Núi Bài Thơ thật hùng vĩ và thơ mộng, đã đi vào lịch sử, văn chương và âm nhạc: Chiều chiều qua núi Bài Thơ/ Dù thương dù nhớ, dù đợi, dù chờ…/Nước non ta còn giặc, chưa hẹn giờ gặp nhau (Ca dao kháng chiến).

Ngày nay, nước non ta đã sạch bóng giặc, Quảng Ninh với vịnh Hạ Long đã được công nhận Di sản thiên nhiên thế giới và hàng trăm di tích lịch sử văn hóa… đang mời hẹn du khách đến thăm. Đi du lịch Quảng Ninh, chúng ta nhớ đến thăm núi Bài Thơ (núi Treo Đèn). Leo núi Bài Thơ cũng là một thú vui hấp dẫn. Đứng trên lưng chừng núi, phóng tầm mắt ra xa là biển xanh, đảo đá nhấp nhô, nhìn lên cao là trời mây trắng bồng bềnh và xung quanh là cây cỏ, hoa lá, là những con chim ríu rít chuyền cành… Còn nếu như muốn đọc bài thơ của vua Lê Thánh Tông khắc trên vách núi, chúng ta nên đi thuyền trên vịnh Hạ Long, cách 300 mét đã có thể nhìn thấy.

THU TRANG