Tượng Thiền sư Vạn Hạnh trên đỉnh Tiêu Sơn. Ảnh: internet

Lâu nay, trong dân gian và cả những sử gia tên tuổi, đều rất tế nhị khi nói về thầy, trò Lý Công Uẩn, rằng Thiền sư Vạn Hạnh là “người cha tinh thần” của Lý Công Uẩn. Lý Công Uẩn là con nuôi Lý Khánh Văn...

Tuy nhiên, dù chuyện ấy là thật hay không, thì việc Thiền sư Vạn Hạnh và người học trò xuất sắc Lý Công Uẩn có quan hệ sâu sắc, ảnh hưởng đến sự nghiệp nhà Lý thế nào, hẳn không phải bàn luận gì nhiều. Bởi hai con người ấy gặp nhau ở một thời điểm rất quan trọng của lịch sử, lập nên vương triều lớn-Vương triều Lý (1010-1225).

Với Lý Công Uẩn, trước khi thành danh, ông chỉ học một thầy, đó là Thiền sư Vạn Hạnh, có trường học ở chùa Lục Tổ, trên núi Tiêu Sơn, xã Tương Giang (thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh, ngày nay). Thời ấy, các nhà sư mở trường hay chữa bệnh ở ngay nơi trụ trì của mình. Như thế, thầy, trò gặp nhau ở Lục Tổ là chuyện bình thường.

Vạn Hạnh vốn là một nhà sư, nhà giáo, một trí giả uyên thâm. Nhà sử học Ngô Sĩ Liên cho rằng: “Vạn Hạnh là người có tri thức vượt người thường”. Một hôm, Công Uẩn đến chơi nhà Lý Khánh Văn, mới thoạt nhìn cậu bé chỉ vài ba tuổi, ông đã nhận ra rằng: “Đứa bé này không phải người thường, lớn lên có cách giải nguy, gỡ rối, làm bậc minh chủ trong thiên hạ”.

Vạn Hạnh vốn họ Nguyễn, đi tu từ lúc 21 tuổi, được học nhà sư nổi tiếng: Thiền Ông Đạo Giả, tu luyện theo bộ kinh Tổng Trì Tam Ma Địa để làm nền tảng cho sự nghiệp của mình. Vạn Hạnh còn học khắp Tam giáo, nghiên cứu Bách luận, giỏi cả thuật phong thủy, uyên thâm Nho học.

Tóm lại, Vạn Hạnh như một cuốn Bách khoa thư, có công rèn luyện nên một ông vua tài đức vẹn toàn. Trong cuộc vận động cho Công Uẩn giành lấy ngôi báu, Vạn Hạnh và các cộng sự của mình dùng biệt tài “tiên đoán” như một thứ vũ khí lợi hại, báo trước sự sụp đổ của nhà Tiền Lê và triều Lý sẽ trị vì. Kết quả là 3 ngày sau cái chết của Ngọa Triều thì một vương triều mới- triều đại nhà Lý hình thành, mở ra một kỷ nguyên mới cho đất nước Đại Việt.

Có lần, các đệ tử hỏi Vạn Hạnh: “Khi thầy viên tịch thì chúng con nương tựa vào đâu?”. Vạn Hạnh trả lời: “Tôi thì tôi không nương tựa vào nơi có thể nương tựa và cũng không nương tựa vào chỗ không thể nương tựa…”. Hiểu ra là ông rất đề cao bản lĩnh, tính sáng tạo của mỗi người. Và đây chính là sự thành công của ông trong việc phò tá Công Uẩn lên ngôi vua. Lý Công Uẩn trong 18 năm làm vua đã thể hiện tài năng lớn, một nhân cách lớn. Triều Lý vang danh thiên hạ cả về võ công cũng như văn trị.

Do những thành công mỹ mãn và từ mối quan hệ đặc biệt của hai nhân vật tài danh, đã để lại một “nghi vấn” rằng Vạn Hạnh là cha đẻ của vua. Trong dân gian chốn Kinh Bắc vẫn đồn đại về chuyện này. Thậm chí một số nhà khoa học cũng chung nghi vấn ấy nhưng không thể tìm ra được lời giải đáp trong chính sử. Nhưng, với tầm lớn lao và sức cống hiến của Vạn Hạnh, thì trước lịch sử, dù ông có là cha đẻ, cha nuôi hay cha tinh thần của Công Uẩn, thì cũng chẳng còn mấy quan tâm.

Cách đây 16 năm, nhân dân địa phương đã dựng tượng Vạn Hạnh trên đỉnh núi Tiêu, cao 7,5m. Tượng Vạn Hạnh quay lưng về phía đông, mặt nhìn về hướng tây, như muốn dõi trông Hà Nội từng ngày đổi mới. Rằng đó cũng như tấm lòng người dân Tương Giang và cả vùng Kinh Bắc luôn hướng về Hà Nội, trái tim của cả nước.

NGUYỄN HỒNG KỲ