Xin được lưu ý, việc tôi diễn đạt về thơ văn xuôi không hề có ý quá đề cao thơ văn xuôi mà hạ thấp các thể thơ khác - tôi chỉ muốn nói rằng đây là thể thơ được xuất hiện do nhu cầu của một thời đại, chứ không phải do ý muốn chủ quan làm khác của cá nhân nhà thơ. Đó là thể thơ ứng với thời đại quá nhiều thông tin phát ra cùng một lúc, quá nhiều năng lượng được giải tỏa và tiêu hao trong cùng một thời khắc, quá nhiều sự biến động diễn ra dồn dập và kéo dài không có dấu hiệu sẽ dừng lại. Vỏ não của con người bị hàng ngàn những sóng điện và thông tin bắn phá, cơ thể của chúng ta không ngừng bị những sóng điện do chúng ta tạo ra đã xuyên thủng chúng ta. Thơ văn xuôi xuất hiện là để san sẻ một phần cái áp lực của thời đại mà mỗi cá nhân đang phải gánh chịu. Thực ra cái áp lực xã hội thì thời nào chẳng có, nhưng với thời hiện đại cái áp lực đến từ nhiều phía trùng điệp cùng một lúc bắn vào một điểm, đó là mỗi cá nhân con người hiện đại. Tôi tin rằng với loại hình thơ, thì sau thơ văn xuôi chắc sẽ phải xuất hiện những thể thức thơ khác nữa, với cái kết cấu mới mẻ để đủ sức chịu đựng trọng lượng càng ngày càng tăng cường của tầng tầng áp lực thời đại mới.

*

* *

Tác phẩm thơ văn xuôi được hình thành bắt đầu từ việc cảm xúc và ý tưởng cùng khởi lên một lúc trong một cảm quan rộng lớn. Nhịp điệu của thơ văn xuôi được hình thành bởi những sợi cực mảnh nhưng với độ rung vang cực nhạy, nó được chìm lẫn trong ngôn ngữ với những cảm xúc và ý tưởng hòa quyện. Cái nhịp điệu với độ rung đặc biệt này, nó làm cho thơ văn xuôi không thể lẫn với văn xuôi và đương nhiên nó khác biệt hẳn các thể thơ ra đời trước nó. Nhịp điệu của thơ văn xuôi tạo ra tiết tấu với chất nhạc có sức âm vang và lôi cuốn đặc biệt. Đó là nhịp điệu và âm nhạc của sự chuyển động của dòng cảm xúc và ý tưởng, như tiếng nước những dòng sông men theo vách đứng của những ngọn núi, nó có thể tĩnh lặng tuyệt đối, có thể gầm thét sôi réo tùy thuộc vào thế núi, tức là tùy thuộc vào thế của cảm xúc và ý tưởng của bài thơ.

Nhịp điệu và âm nhạc của thơ văn xuôi không phơi lộ và bóc tách ra bề mặt của ngôn ngữ như các thể thơ trước đó. Nhịp điệu và âm nhạc của thơ văn xuôi nhập làm một với cảm xúc và ý tưởng - Đặc trưng này đã tạo nên sự phức điệu về tính âm nhạc và nhịp điệu của thơ văn xuôi - Nhịp điệu và âm nhạc của thơ văn xuôi chính là thể khí đẩy những dòng huyết của cảm xúc và ý tưởng vận hành trong bài thơ. Không là sự rung động tạo ra bởi âm nhạc và nhịp điệu với mục đích nhằm tác động trở lại ý tưởng và khơi dậy cảm xúc của bài thơ như các thể thơ khác - vai trò của âm nhạc và nhịp điệu của các thể thơ này là đặc biệt và duy nhất hòa phối tạo nên chỉnh thể của bài thơ - âm nhạc và nhịp điệu ở đây giống như phần da thịt, còn ý tưởng thì giống như phần xương cốt của cơ thể bài thơ - chúng cùng tạo nên sự sống nhưng chúng có vai trò riêng, và ở phương diện nào đó chúng có sự độc lập với nhau. Còn ở thơ văn xuôi thì khí (tức nhịp điệu) dừng, tức huyết (tức cảm xúc và ý tưởng) đọng, toàn bộ cơ thể không hoạt động nữa. Vai trò của nhịp điệu, tiết tấu của âm nhạc trong thơ văn xuôi có sự khác biệt đặc biệt như vậy. Nhịp điệu hỏng tức là bài thơ văn xuôi bị gãy, dù cho ý tưởng có cao siêu đến đâu chăng nữa cũng không cứu vãn nổi sự tồn tại của bài thơ văn xuôi - Khi đó nó biểu hiện cái kết quả của các yếu tố cảm xúc và ý tưởng của bài thơ chưa đủ độ, chưa nạp đủ nguồn năng lượng để bài thơ bật mở. Đây là điều kiện tiên quyết, không thể không lưu ý.

(Còn nữa)

DƯƠNG KIỀU MINH