Bức tranh số 44: “Tôi đã thấy cảnh này” (161x239mm). (Nước khắc đồng, ngói khắc và bút khắc).

“Những thảm họa của chiến tranh, 1810-1820” là 45 tác phẩm đồ họa hết sức có giá trị của Phran-xi-xcô đê Gôi-a (Francisco de Goya)-danh họa nổi tiếng thế giới người Tây Ban Nha. Những tác phẩm này thuộc sở hữu của Tiến sĩ Han-xơ Gúc-gen-hai-mơ (Hans Guggenheim) nhà sưu tập người Mỹ gốc Đức đã được đưa sang giới thiệu với công chúng Việt . Nhân dịp này chúng tôi đã có cuộc trò chuyện với TS Han-xơ.

*Ông là nhà sưu tập nổi tiếng của thế giới về những tác phẩm của các danh họa sáng tác trong các cuộc chiến. Vậy tại sao ông lại chọn Gôi-a để triển lãm và tặng bộ sưu tập này cho Việt ?

- Tôi rất vui khi có thể trao tặng cho Việt một số tác phẩm này, bởi trong đó Gôi-a đã thể hiện những bình luận gây xúc động sâu sắc bằng hình họa của ông đối với cuộc chiến đấu giành tự do. Tôi trao tặng với hy vọng rằng các họa sĩ trẻ của Việt Nam sẽ có thể tìm cách học được từ các tác phẩm này một điều gì đó thuộc về giá trị con người, tinh thần và đức tin của con người vào lý trí mà chỉ nghệ thuật mới có thể truyền tải qua hàng thế kỷ, vượt qua các giới hạn của ngôn ngữ và ranh giới của các nền văn hóa. Hơn nữa, tôi muốn giới thiệu tới công chúng Việt về một Gôi-a một họa sĩ thiên tài xuất chúng và trước khi có ai đó nhấn mạnh rằng Gôi-a là một người Khai sáng. Nghệ thuật của Gôi-a có từ thế kỷ 18 nhưng đến nay vẫn còn có khả năng soi sáng và gửi tới tất cả chúng ta thông điệp về lý trí và hòa bình mà chúng ta có thể sẻ chia. Tôi cũng hy vọng rằng những hiều biết sâu sắc của Gôi-a trong nghệ thuật sẽ giúp hàn gắn những vết thương từ quá khứ của chúng ta và sẽ khích lệ các thế hệ người Mỹ và người Việt xây dựng tình hữu nghị giữa hai quốc gia.

*Vậy giá trị nổi bật qua các tác phẩm của Gôi-a trong “Những thảm họa của chiến tranh” là gì thưa ông?

- Trong “Những thảm họa của chiến tranh” Gôi-a đã thấu cảm sâu sắc với những người bị vướng vào thảm họa này. Gôi-a đã ghi lại trải nghiệm của mình về cuộc chiến và những hậu quả của nó trong hình ảnh cận cảnh, phá vỡ truyền thống với hình ảnh đẹp về những trận chiến lớn và thắng lợi trên lưng ngựa. Không có những cảnh về cuộc chiến, không có hình ảnh kẻ thù đang xông vào đánh nhau. Chỉ có những người đàn ông có vũ trang đánh nhau với người dân có vũ trang thô sơ nhưng họ đã chiến đấu rất dũng cảm. Trong những hình ảnh riêng một nhân vật, Gôi-a biểu thị sự tôn trọng của mình với người hy sinh, cũng như lòng tôn trọng của ông đối với những người phụ nữ đang chiến đấu vì lý trí… Khi Gôi-a chuyển tiêu điểm từ chiến tranh sang hậu quả thảm khốc của chiến tranh đối với người dân, ông đã thể hiện hàng dài người đang trốn chạy, hình ảnh của bệnh tật, nghèo nàn, cướp phá, cái chết và sự hấp hối. Một trong những nét đáng chú ý nhất trong các tác phẩm của Gôi-a được trình bày như thể hiện của sự bất công là bạo lực dưới các hình thức khác nhau. Ông thể hiện chiến tranh bằng những khuôn mặt của người chết và của kẻ giết họ, khuôn mặt của người không có khả năng tự vệ và của kẻ đàn áp ngạo mạn, khuôn mặt của những người đang đau khổ và của kẻ đang vui thú với nỗi đau của người khác.

Không chỉ có loạt tranh “Những thảm họa của chiến tranh” đầy ấn tượng, Gôi-a còn nhiều bức họa về đề tài này theo cách nhìn riêng của ông, một cách nhìn khác hẳn với các họa sĩ đương thời, những bức họa của ông thực hiện với mục tiêu cổ động và đề cao lòng yêu nước.

*Được biết ông đã sáng lập Quỹ "Projectguggenheim“ để hỗ trợ nhiều dự án nghệ thuật và thành lập các trường mỹ thuật, viện mỹ thuật tại các nước như Trung Quốc, Ma-li, Goa-tê-ma-la…Vậy ông có dự định gì để “ủng hộ” cho mỹ thuật Việt Nam?

- Đây là lần thứ ba tôi đến Việt Nam, khi tôi tới thăm một số bảo tàng của các bạn, thông qua các tác phẩm nghệ thuật ở đó tôi rất ngưỡng mộ các thế hệ người Việt Nam đã vượt mọi khó khăn để đất nước phát triển như ngày hôm nay. Nhất là khi làm việc với lãnh đạo và cán bộ của Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, họ rất cởi mở, làm việc nghiêm túc, bởi vậy trong thời gian tới tôi sẽ kết hợp cùng với Bảo tàng mở Trung tâm đào tạo về tranh khắc và các kỹ thuật điêu khắc tranh, thủ thuật đồ họa trên máy tính dành cho các nghệ sĩ và những người yêu nghệ thuật.

Xin cảm ơn TS Han-xơ Gúc-gen-hai-mơ.

CHÂU XUYÊN (Thực hiện)