Niềm vui chiến thắng. Ảnh tư liệu

Triển lãm chuyên đề: “Quân đội nhân dân Lào 60 năm xây dựng, chiến đấu và phát triển (20/1/1949-20/1/2009)” tại Bảo tàng Lịch sử quân sự (LSQS) Việt Nam trưng bày 300 hình ảnh, hiện vật tiêu biểu phản ánh truyền thống đấu tranh anh dũng và những thắng lợi vẻ vang của quân đội và nhân dân các bộ tộc Lào, đã nói đúng và đủ về tình đoàn kết đặc biệt của nhân dân và quân đội hai nước Việt Nam - Lào. Nhưng những câu chuyện bên lề triển lãm còn nhiều xúc động hơn…

Việt, Lào hai nước chúng ta...

Nhiều bức ảnh tư liệu quý giá nói về tình đoàn kết đặc biệt giữa Quân đội hai nước Việt Nam-Lào được trưng bày trong cuộc triển lãm lần này như: Chiến thắng Sầm Nưa, Tải lương thực ra mặt trận, Niềm vui chiến thắng, Tướng lĩnh Lào thắp hương tưởng nhớ bộ đội tình nguyện Việt Nam… làm tôi thật sự xúc động. Tình nghĩa thủy chung giữa nhân dân hai nước có từ lâu đời, gia đình tôi biết ơn tình nghĩa đó. Chính ông ngoại tôi từng lạc rừng trên dãy Trường Sơn đã được bà mẹ Lào cưu mang nhiều tháng. Đến nay câu chuyện về nắm cơm của người mẹ Lào vẫn được ông tôi kể trong bồi hồi xúc động. Mến yêu người Lào từ nhỏ, nên sau này, có lần tôi đi công tác tại tỉnh Sơn La, đến huyện Chiềng Khương, nơi hai nước cách nhau bởi dòng sông Mã, tôi đã đứng nhìn ngắm mảnh đất thân thương đó. Rồi tôi được gặp những người Lào trong trại người mắc bệnh phong ở Chiềng Khương, nghe những câu chuyện mà đến giờ mỗi khi nhắc lại tôi vẫn thấy rưng rưng xúc động. Chuyện một người phụ nữ Lào bị bệnh phong phải bỏ làng ra đi, trầm mình xuống dòng sông Mã để chết, nhưng rồi lại được những bệnh nhân phong ở Việt Nam cứu sống đem về Chiềng Khương. Người Lào đó sau này lại nuôi con của những bệnh nhân trong trại, thương yêu như chính con đẻ của mình… Những chuyện như vậy không hiếm ở hai bờ sông Mã, tình cảm thâm sâu, bền vững đã được thời gian làm chứng.

Trong kháng chiến cũng vậy, quân dân hai nước Việt - Lào đã dựng nên truyền thống đoàn kết hữu nghị quý báu. Và mối quan hệ này đã trở thành mẫu mực “xưa nay hiếm”, vượt lên trên mọi nghi lễ ngoại giao giữa hai nước. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng viết về tình hữu nghị đặc biệt này: Việt - Lào hai nước chúng ta/ Tình sâu hơn nước Hồng Hà-Cửu Long. Chủ tịch Cay-xỏn Phôm-vi-hản cũng khẳng định: Núi có thể mòn, sông có thể cạn, song tình nghĩa Lào - Việt sẽ mãi mãi vững bền hơn núi, hơn sông.

Ngày nay cách mạng hai nước đã chuyển sang một giai đoạn mới, nhân dân hai nước lại càng có điều kiện thuận lợi để xây dựng tình đoàn kết, gắn bó, hợp tác. Câu chuyện của những người làm công tác bảo tàng tại Bảo tàng LSQS Việt làm tôi càng thấm thía hơn về tình nghĩa Việt-Lào.

Tượng đẹp và giống nhà tôi quá...

Triển lãm chuyên đề: “Quân đội nhân dân Lào 60 năm xây dựng, chiến đấu và phát triển” là một trong nhiều hoạt động hợp tác giữa Đảng, Nhà nước, Bộ Quốc phòng hai nước Việt - Lào. Trong 10 năm qua (từ năm 1998), những đoàn chuyên gia của Bảo tàng LSQS Việt đã có mặt tại nhiều tỉnh của Lào. Ta giúp bạn trong các lĩnh vực: Sưu tầm hiện vật, phương pháp trưng bày, thiết kế và xây dựng bảo tàng, bồi dưỡng nghiệp vụ… Mỗi năm có 4 lượt chuyên gia sang giúp bạn, có năm bạn lại gửi học viên sang ta học tập vài tháng. Thiếu tướng Lê Mã Lương, Giám đốc Bảo tàng LSQS Việt kể: Vừa rồi ông thừa lệnh Thủ trưởng Bộ Quốc phòng bàn giao cho bạn Bảo tàng Lịch sử Quân đội nhân dân Lào. Đồng chí Đoong Chay, Phó thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Lào đến cắt băng khánh thành nói: “Nhờ các đồng chí chuyên gia Việt Nam mà Quân đội nhân dân Lào có một bảo tàng hoành tráng, thu hút rất nhiều khách tham quan, giá trị gìn giữ các tư liệu, hiện vật lịch sử và tuyên truyền, giáo dục rất lớn”. Trong năm vừa qua, phía Bảo tàng LSQS Việt đã hoàn thành những công trình lớn: tượng bán thân Chủ tịch Cay-xỏn Phôm-vi-hản, công trình pa-nô ra-ma tái hiện cảnh quan đường Trường Sơn, sa bàn chiến dịch phòng ngự Cánh đồng Chum… Hôm dự tiệc chiêu đãi của Bộ Quốc phòng Lào, Thiếu tướng Lê Mã Lương ngồi cùng bàn của phu nhân cố Chủ tịch Cay-xỏn Phôm-vi-hản, bà nói bằng tiếng Việt rất đúng âm: “Cảm ơn Bảo tàng LSQS Việt Nam đã đúc tượng nhà tôi, tượng đẹp và rất giống nhà tôi”. Bức tượng bán thân Chủ tịch Cay-xỏn Phôm-vi-hản là tác phẩm của đồng chí Nguyễn Phúc Tùng, được đúc bằng đồng, nặng nửa tấn, đặt trang trọng tại hội trường lớn Bảo tàng Lịch sử Quân đội nhân dân Lào.

Tôi được gặp nhiều chuyên gia sang giúp bạn Lào, nghe các anh chị kể nhiều câu chuyện rất xúc động trong sinh hoạt và công tác được các bạn Lào giúp đỡ tận tình. Anh Đinh Xuân Hòa kể: “Các bạn coi như người nhà, làm gì cũng được tạo điều kiện hết cỡ. Chúng tôi cũng làm hết mình, không quản thời gian, công sức. Đồng chí Chăn Xa-mọn, Thượng tướng, Chủ nhiệm TCCT Quân đội nhân dân Lào gặp chúng tôi thường nói vui: Các anh là chuyên gia-chuyên vác, nghĩa là vừa làm chuyên gia, nhưng không ngại khó bất cứ việc gì, như chuyện vác vật liệu chẳng hạn”.

Nhiều bài hát của Việt Nam cũng được bạn biết tới qua các chuyên gia của Bảo tàng LSQS Việt Nam: Như có Bác Hồ trong ngày vui đại thắng dường như ở Lào ai cũng biết, rồi những bài hát cách mạng cho đến các bài dân ca Việt Nam, người Lào rất thích, qua những buổi giao lưu văn nghệ thường “bắt” anh em chuyên gia hát mỏi mồm, mỏi… tay trong điệu lăm-vông. Giúp bạn dựng xây cũng là giúp ta có thêm một bạn tốt, chẳng phải người xưa vẫn tìm người tri âm, tri kỷ theo cách đó sao?