QĐND - Tôi không biết mình đam mê đề tài chiến tranh, đặc biệt là về các liệt sĩ từ lúc nào. Tôi nhớ bài đầu tiên tôi viết đó là về ngoại của mình năm 2000. Hình ảnh ngoại tôi, Bà mẹ Việt Nam anh hùng có 4 người con trai đã hy sinh, đôi gióng mây trên vai tảo tần ngược xuôi trên biển Hà My nuôi các cháu khôn lớn luôn ám ảnh tôi suốt tuổi thơ. Rồi mẹ tôi, cùng với nỗi đau mất hết 4 người em trai là những trận đòn dã man của địch, mang theo tôi, đứa con 2 tháng tuổi đi hết nhà tù này đến nhà tù nọ. Những cảm xúc tự nhiên ấy thôi thúc tôi viết: “Bóng ngoại”, “Tấm lưng còng của mẹ”. Từ người thân của mình, tôi nghĩ đến bao gia đình đã cống hiến rất nhiều người con cho cách mạng chưa được nhắc tới. Trách nhiệm của tôi là hãy coi mình là một nhân chứng của chiến tranh, làm sống lại quá khứ, tìm cho ra những con người ấy để họ không bị lãng quên. Tôi nguyện với lòng, dù có khó khăn đến đâu cũng quyết theo tới cùng.

Vậy là hàng chục bài viết lần lượt ra đời và hầu hết được đăng trên các ấn phẩm của Báo Quân đội nhân dân. Các tít thường mộc mạc, cứ như có sao viết vậy, có khi chỉ toàn là những con số, nhưng là những con số biết nói: “Ba người con gái của mẹ Khanh”, “Nhà có 11 liệt sĩ”, “Nhà có 3 anh hùng”, “Nhà có 3 người đi B”, “Ba chị em ruột là Bà mẹ Việt Nam anh hùng”, “Bốn anh em trong ngày đại thắng”… Cứ mỗi ngày trên báo lại xuất hiện những chuyện thật mới về các liệt sĩ. Cựu chiến binh Nguyễn Văn Tá, sau khi đọc Báo Quân đội nhân dân đã tìm đến tôi tại cơ quan: “Anh có mối tình đã cất kỹ trong tim suốt 48 năm qua. Em có muốn nghe không?”. Vậy là tôi biết được tình yêu của anh với một nữ y tá Tiểu đoàn 70 - một câu chuyện xúc động.

Phóng viên Hồng Vân phỏng vấn nhân chứng Võ Thị Đào, xã Hoài Châu (Hoài Nhơn, Bình Định).

Cách đây 4 năm, phường Trần Phú, thành phố Quảng Ngãi quy tập 39 liệt sĩ, hầu hết vô danh. Tôi cứ băn khoăn, chắc chắn đơn vị phải biết rõ hơn về họ, đâu chỉ những dòng thông tin ngắn ngủi như thế. Vậy là tôi vào Quảng Ngãi tìm đến những người từng chỉ huy Đại đội 506 A. Hai ngày đi tìm nhân chứng với sự giúp đỡ tích cực của Bộ CHQS tỉnh, tôi có bài viết: “Những điều chưa biết về 39 liệt sĩ ở phường Trần Phú”, làm sáng tỏ sự hy sinh dũng cảm của những chiến sĩ đặc công, trong đó có nhắc đến tên tuổi một số liệt sĩ. Cũng chuyến đi này tôi tìm về Sơn Tịnh viết bài: “Giãi mã danh tính liệt sĩ Nguyễn Văn Hà” người duy nhất có tên trong đợt quy tập. Sau đó tôi thu nhận thêm những tình tiết kỳ lạ về sự hy sinh của liệt sĩ Huỳnh Thị Thanh Trà để viết “Chiếc nhẫn vàng của người nữ anh hùng liệt sĩ”. Nhớ kỷ niệm tìm đến nhà chú Mai Lương, nguyên Phó bí thư Thị ủy Quảng Ngãi, chú đi vắng, người nhà bảo phải 10 giờ đêm chú mới về. Vậy là đúng hẹn, tôi quay lại, chú bảo “Sao mà cực thế con?”, rồi cặm cụi lên gác tìm trong kỷ vật chiến tranh cuốn sổ đã ố vàng mà từ sau ngày giải phóng đến nay chú chưa mở ra, cung cấp cho tôi những thông tin quý giá. Gấp lại cuốn sổ ghi chép thì đã 23 giờ 30 phút Vậy là 4 ngày liên tục tôi sống cùng liệt sĩ, với chiếc xe gắn máy rong ruổi trên các con đường tìm kiếm, đến mức tối nằm mơ thấy các chú hiện về…

Tôi không ngờ những gì mình làm lại có sức lan tỏa và được nhiều người biết đến. Có lần tôi nhận cú điện thoại từ Hà Nội của chị Trần Lê Trang, đạo diễn Điện ảnh Quân đội. Chị nói rằng chị đọc bài “Những gia đình có hai thế hệ mẹ anh hùng” của tôi và muốn nhờ tôi giúp đỡ để đưa vào phim “Bức tượng đài vĩnh cửu” mà chị đang bấm máy. Chị Kim Ngân VTV1 thì từ bài “Nhà có 3 anh hùng” đã vào Đà Nẵng tìm đến anh Đinh Văn Ba quay phim cho chuyên mục “Không thể lãng quên”, VTV Đà Nẵng vào Điện Dương, Điện Bàn để thực hiện phóng sự “Nhà có 11 liệt sĩ”. Bảo tàng Hồ Chí Minh, chi nhánh Quân khu 5 xin chú Huỳnh Phương Bá các bức thư liệt sĩ về trưng bày sau khi tôi viết: "Người giữ 40 lá thư đồng đội trong chiến tranh”... Tôi vẫn giữ bức thư của cựu chiến binh Nguyễn Hữu Tài, 85 tuổi ở thị trấn Phù Mỹ, huyện Phù Mỹ, Bình Định sau khi chú đọc bài: “Có hay không Nghĩa trang liệt sĩ Liên khu 5 tại Quy Nhơn?”. Những lời trong thư làm tôi xúc động xiết bao: “Các anh hùng liệt sĩ sẽ phù hộ cho cháu. Cố lên và hãy viết nhiều hơn nữa về những người đã hy sinh cháu nhé”.

Với người làm báo, có hạnh phúc nào hơn thế.

Bài và ảnh: HỒNG VÂN