QĐND Online – Tiến sĩ Ngô Tự Lập là giảng viên Khoa Quốc tế - Đại học Quốc Gia Hà Nội. Nhưng đồng thời ông là Giám đốc Quỹ Văn hóa Phan Châu Trinh, và là “cha đẻ” của nhiều giải thưởng về nghiên cứu, dịch thuật… Trước thềm Lễ trao các giải thưởng “Tinh hoa Giáo dục Quốc tế”, “Việt Nam học” và “Nghiên cứu” năm 2008 của Quỹ, ông đã chia sẻ những ý tưởng và tâm huyết trong công việc đang làm...

Tôn vinh bạn để mình tiến bộ

Phóng viên (PV): Ông là người đưa ra “Kế hoạch 500 cuốn sách” và tích cực vận động thành lập “Tủ sách Tinh hoa Tri thức Thế giới”. Sau đó Quỹ Dịch thuật Phan Chu Trinh cùng với giải thưởng “Tinh hoa Giáo dục Quốc tế”ra đời. Những hoạt động đó hướng đến mục đích gì?

TS. Ngô Tự Lập (NTL): Con số 500 cuốn sách khoa học xã hội (và 500 cuốn trong lĩnh vực khoa học tự nhiên) mà tôi đưa ra, chủ yếu mang ý nghĩa tượng trưng. Thông điệp của nó là: nếu ngay cả một tủ sách tối thiểu như vậy mà chúng ta cũng không có thì không thể nói gì về chất lượng đào tạo đại học, nghiên cứu hay trình độ của giới trí thức...

Chúng ta phải coi công việc dịch thuật thành một nhiệm vụ chiến lược của dân tộc, một công cuộc chuyển giao trí tuệ vĩ đại. Đó là điều mà người Nhật đã làm để bắt đầu cuộc canh tân đất nước, và biến Nhật thành một cường quốc hàng đầu trên thế giới. Ý tưởng của tôi đã nhận được sự đồng cảm của nhiều trí thức tâm huyết, nhất là Giáo sư Chu Hảo, người có công lớn nhất trong việc thành lập và phát triển Nhà xuất bản Tri thức và tủ sách “Tinh hoa Tri thức Thế giới”. Quỹ Dịch thuật Phan Chu Trinh ra đời năm 2007 là nhằm hỗ trợ dự án này. Cũng năm đó, giải thưởng “Tinh hoa Giáo dục Quốc tế” được quỹ và Khoa Quốc tế - ĐHQGHN tổ chức nhằm tôn vinh những công trình dịch thuật có đóng góp cho sự nghiệp giáo dục Việt Nam.

PV: Quỹ Văn hóa Phan Châu Trinh sáng lập giải thưởng “Việt Nam học” cũng với mục tiêu đó?

TS. NTL: Khi đổi tên Quỹ Dịch thuật Phan Chu Trinh thành Quỹ Văn hóa Phan Châu Trinh, chúng tôi muốn mở rộng phạm vi hoạt động của quỹ. Riêng về giải thưởng, chúng tôi dự định sẽ có một hệ thống các giải thưởng. Trong năm nay, bên cạnh giải thưởng “Tinh hoa Giáo dục Quốc tế”, chúng tôi sáng lập hai giải thưởng mới là giải “Việt Nam học” - để ghi nhận sự cống hiến của các học giả nước ngoài nghiên cứu về Việt Nam và giải “Nghiên cứu” nhằm tôn vinh những công trình của Việt Nam trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn. Tôn vinh các công trình nghiên cứu Viêt Nam của nước ngoài không chỉ là tri ân, mà còn góp phần giúp người Việt tự nhận thức về mình.

PV: Ông có thể nói gì về giải thưởng dành cho các học giả trong nước?

TS. NTL: Giải thưởng “Nghiên cứu” dành cho các học giả Việt Nam sẽ được trao cùng ngày với giải thưởng cho các nhà Việt Nam học nước ngoài. Nhưng giải này đang được hội đồng giải thưởng nghiên cứu và chưa có quyết định cuối cùng, vì thế tôi chưa thể công bố.

PV: Chúng ta vẫn nghe phàn nàn về trình độ nghiên cứu của các nhà khoa học Việt Nam. Việc Hội đồng giải thưởng của Việt Nam lại chấm điểm các học giả nước ngoài. Đây có phải là sự đánh giá ngược?

TS. NTL: Đúng là trình độ chung thì chúng ta còn kém. Nhưng không phải chúng ta không có những trí thức giỏi. Nhưng ngay cả khi chúng ta không giỏi bằng, thì chúng ta vẫn có thể nhận thấy cái giỏi của người khác. Bạn đâu cần phải đá bóng giỏi mới có thể đánh giá cầu thủ này giỏi hơn cầu thủ kia?

Xây dựng “khí quyển trí thức” Việt Nam

PV: Để nâng cao dân trí thì cần sự tham gia của cả cộng đồng. Vậy nếu chỉ sáng lập các giải thưởng, dịch sách thôi thì có đủ không? Hay ông còn ý tưởng nào khác?

TS. NTL: Đúng là chỉ thế thôi không đủ! Có sách hay mà không ai đọc thì cũng không có tác dụng. Hơn nữa, nếu chí có một số người đọc sách thôi thì vẫn còn chưa đủ. Theo tôi, Việt Nam mới chỉ có những nhà tri thức giỏi riêng lẻ, chứ chưa có giới trí thức. Giới trí thức cần có một tâm thế riêng, một “khí quyển” tri thức riêng của nó. Sắp tới chúng tôi sẽ thực hiện ý tưởng xây dựng môi trường cho những ai có mong muốn nâng cao trình độ mà không cần bằng cấp. Ở Pháp, người ta gọi đó là “Đại học nhân dân”, còn tôi gọi là “Học viện nhân dân”

PV: “Học viện nhân dân” sẽ là hoạt động tiếp theo của Quỹ Văn hóa Phan Châu Trinh?

TS. NTL: “Học viện nhân dân” sẽ bắt đầu bằng các buổi thuyết trình theo các chủ đề của những chuyên gia hàng đầu. Người nghe là bất cứ ai có nguyện vọng nâng cao trình độ nhận thức. Sẽ không thu học phí và cũng không có bằng cấp. Đấy chính là cách hoạt động của “Đông Kinh Nghĩa thục” ngày xưa.

PV: Sẽ cần rất nhiều kinh phí để thực hiện những ý tưởng như vậy! Nhưng hiện nay thì nguồn vốn của quỹ có vẻ không dồi dào cho lắm. Đó thực sự là một thách thức?

TS. NTL: Tiền là một vấn đề không nhỏ. Nhưng chúng tôi làm nhiệm vụ khởi xướng. Để hình thành “khí quyển trí thức Việt Nam” cần sự góp sức của cả cộng đồng. Tôi tin những ai có tâm, có tinh thần “khai dân trí” thực sự thì sẽ ủng hộ những việc làm này của Quỹ.

PV: Giải thưởng năm nay chỉ có 15 triệu đồng, liệu có quá nhỏ không?

Theo tôi, giá trị vật chất không phải là tất cả. Tất nhiên, tôi cũng mong muốn giải có giá trị vật chất lớn hơn. Nhưng nếu nâng giá trị vật chất của giải, thì phải có sự tham gia của nhiều người hơn nữa.

PV: Xin cảm ơn ông

Kim Giang (Thực hiện)