"Chiến tích" đời nghệ sĩ

Trung tá cựu chiến binh-Nghệ sĩ Nguyễn Thị Xuân Thức là một trong số diễn viên kịch nói đầu đàn của quân đội, một nghệ sĩ-chiến sĩ từng trải, tham gia nhiều chiến trường lịch sử trong hai cuộc kháng chiến lâu dài của dân tộc; được tặng thưởng Huân chương Chiến Công-Điện Biên Phủ 1954, được kết nạp Đảng tại Mặt trận Đường số 9 năm Mậu Thân 1968; được Nhà nước phong tặng "Nghệ sĩ ưu tú" từ đợt đầu (1984)...

Nhiều vai diễn thành công xuất sắc của nghệ sĩ Xuân Thức gây ấn tượng sâu đậm trong đông đảo khán giả bộ đội và nhân dân qua các vở diễn sáng giá một thời của Đoàn kịch nói quân đội như: Chị Nhàn, Nổi gió, Trước giờ chiến thắng, Tổ quốc, Quê hương, Gia đình tôi... Nổi bật trong vở Đêm và Ngày của Đào Hồng Cẩm, Xuân Thức đoạt giải "Diễn viên xuất sắc" với vai vợ Chu Quyền tại Hội diễn sân khấu chuyên nghiệp toàn quốc 1981.

Từ ngày nghỉ hưu, Xuân Thức tham gia nhiều vai diễn điện ảnh-truyền hình, được khán giả mến mộ bởi diễn xuất dung dị mà sắc sảo, có nét riêng của chị qua các bộ phim Người đàn bà bị săn đuổi, Dã tràng xe cát biển Đông, Giông tố, Thương nhớ Đồng quê, Hà Nội mùa đông 1946...

Năm 2003 Xuân Thức được mời tham gia Miền đất hứa-phim của NaUy, đạo diễn là một người Mỹ. Đây là một bộ phim lớn, hoành tráng, nói về số phận khốn khổ, sự thất vọng hoàn toàn của những người vượt biển đối với "Miền đất hứa". Bộ phim huy động diễn viên của 13 quốc gia, riêng Việt Nam có nghệ sĩ Xuân Thức được đích thân đạo diễn người Mỹ từng đoạt giải Oscar đến nhà mời đóng vai một phụ nữ Việt Nam di tản bị bọn cướp biển cướp hết tài sản quý mang theo... Qua hai tuần đóng phim này chủ yếu ở Nha Trang, chị Xuân Thức với tài nghệ diễn xuất giàu kinh nghiệm của mình được đạo diễn hài lòng, quý mến...

Kỷ niệm Điện Biên

Là một trong số 10 diễn viên của đội nghệ sĩ xung kích hầu hết là nam giới do đồng chí Đào Hồng Cẩm dẫn đầu tham gia chiến dịch Điện Biên Phủ từ những ngày đầu, Xuân Thức không bao giờ quên những ngày đêm bất chấp đạn pháo địch, len lỏi trong các hào giao thông của quân ta bao vây cứ điểm Mường Thanh. Anh em trong đội ai cũng hăng say hát múa, diễn kịch dã chiến, động viên kịp thời chiến sĩ, có những đêm còn vác xẻng, cuốc góp phần khoét sâu đường hầm cho bộ đội xuất kích...

- Như anh đã biết phần nào-chị Xuân Thức vui vẻ kể, sau chiến dịch Biên giới (năm 1950), Sư đoàn 308 chính thức thành lập, đội tuyên văn của Sư đoàn trở thành Đoàn văn công. Lúc ấy tôi ở Đoàn kịch Chiến Thắng được điều động về 308 làm diễn viên vừa diễn kịch, vừa hát, múa. Anh Ngô Trung Sơn (sau này là Phó trưởng phòng Phát thanh-Truyền hình quân đội). Ngày ấy, anh làm Đoàn phó văn công, anh có tình cảm ngay với tôi và xin lãnh đạo Đoàn cho tìm hiểu. Thế rồi chúng tôi yêu nhau, kể cũng hơi sớm-chị Xuân Thức cười vui, ngày ấy tôi mới gần 19 tuổi! Sau đó chúng tôi cùng đi chiến dịch Điện Biên Phủ…

- Anh chị nên vợ nên chồng vào lúc nào, lễ cưới và “tuần trăng mật” ở đâu?

- Có thể nói đám cưới của hai chúng tôi là hai chiến sĩ văn nghệ cùng ở một đơn vị chiến đấu trong thời điểm này thật hiếm có. Các đồng chí phụ trách Đoàn văn công của Sư đoàn, nhất là anh Lương Ngọc Trác đoàn trưởng và anh Đào Hồng Cẩm chính trị viên hết sức ủng hộ tổ chức cưới cho hai chúng tôi mặc dù cũng có cán bộ phản đối: Đang thời chiến, cưới xin sao được! Việc tổ chức cưới được báo cáo lên cấp trên, may sao các anh lãnh đạo, chỉ huy Sư đoàn cũng đồng tình cho cưới, cho mổ bò và có rượu đàng hoàng nhưng ít thôi. Đơn vị cử các anh nuôi giỏi làm bếp nên cũng chế biến được vài món ngon. Mọi người cùng tham gia chuẩn bị cho “tiệc cưới”. Tôi là cô dâu cũng đi lấy củi, vác gạo về nấu cơm. Đại diện các đơn vị trong Sư đoàn đều đến dự, không đông lắm nhưng rất vui, nhiều tay đàn và ca sĩ nghiệp dư rất nhộn. Lễ cưới giản dị, ấm cúng ở rừng sâu Phúc Trìu (Thái Nguyên).

- Sau đó, anh chị vào chiến dịch cùng đơn vị?

- Đơn vị cho phép hai chúng tôi nghỉ một tuần đi Phú Thọ để tôi ra mắt bố mẹ chồng (gia đình Trung Sơn ngày ấy từ Hà Nội tản cư lên Phú Thọ). Ngày trở về đơn vị, chúng tôi toàn phải đi đêm vì ban ngày máy bay địch thường đánh phá. Về tới Phúc Trìu thì đơn vị bắt đầu hành quân đi chiến dịch. Tôi vào đội hình Văn công Sư đoàn. Anh Sơn được giao làm đội trưởng chiếu bóng. Đến lúc ấy mới thật rõ quân ta chuẩn bị đánh vào tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ. Suốt chiến dịch 55 ngày đêm lịch sử đó, chúng tôi may mắn gặp nhau thêm một lần. Tôi càng không bao giờ quên chiếc lán làm bằng những cây que chênh vênh bên sườn núi của đơn vị nhường cho vợ chồng tôi thêm một đêm hạnh phúc…

Với chiến dịch Điện Biên Phủ đi vào lịch sử, cặp chiến sĩ-nghệ sĩ Xuân Thức và Trung Sơn cũng xây dựng cuộc đời như một bài thơ tình thật đẹp.

HỒNG LÂN