Năm ngoái, ông bạn cùng quê của tôi đến tuổi được nghỉ hưu. Ông vốn là thủ trưởng cũ của một hội nghề nghiệp. Từ khi ông nghỉ hưu tới nay, thời gian đã hơn một năm, nhưng những câu chuyện phiếm vừa buồn cười vừa tếu táo về ông vẫn luôn rôm rả mỗi khi cơ quan có tụ tập hay lễ lạt ăn uống. Những người hay chuyện, thực tình  họ không hề đố kỵ hay ghét bỏ gì ông; mà chỉ mua vui, làm dấy lên một không khí hề hước tiếu lâm vốn thường xuất hiện đầy rẫy trong dân gian. Chuyện về ông thì vô thiên lủng, nhưng có một chủ đề khá tập trung thường được kể đi kể lại như một điển hình đó là cách xử lí mọi sự tùy hứng, bất chấp nguyên tắc, phương pháp và dư luận xã hội của ông.

Hồi ông còn đương chức, công việc cơ quan, từ chuyện sử dụng nhân sự cho tới chi tiêu tài chính rồi cắt cử cán bộ đi nước ngoài… cứ thích là ông làm, một mình quyết ráo trọi. Dư luận bảo, ông quyết một mình tuy sai nguyên tắc nhưng cũng có thể cho qua, vì ông là thủ trưởng đơn vị, ông có quyền, chứ nếu không thì làm thủ trưởng làm gì? Nhưng khổ nỗi những việc ông làm lại trật nấc với thông thường tình lí. Ví như, chỉ trong một cuộc rượu, bỗng dưng ông nổi hứng quyết định chuyển phắt vị trí công tác anh chàng chánh văn phòng tháo vát năng động, rất am hiểu mọi chuyện, có tài quản lí điều hành công việc nhưng không hợp tính ông, để đổi về một gã mắt lồi, đầu trọc lạ hoắc, dùi đục chấm mắm tôm chẳng biết mô tê gì về công việc văn phòng, chỉ vì anh chàng này hứa với ông, nếu lên chức chánh văn phòng, sau vài tháng sẽ có cách kiếm lợi cho cơ quan hội vài tỉ đồng. Ai ngờ sau mấy tháng, cả cơ quan té ngửa anh chàng hươu vượn, là tay vô tích sự. Mọi người không quyết liệt đề nghị gã nghỉ việc sớm thì tai họa không biết sẽ ra sao. Rồi chuyện ông có một cô bồ trẻ xinh đẹp cùng là bạn chơi ten-nít. Việc ông chiều chuộng chăm bẵm cô nàng tận chân tơ kẽ tóc không ai bàn. Nhưng đến chuyện trong cơn phấn kích, ông bắt tài chính cơ quan đi mua ngay một xe máy mới cứng tặng cô nàng thì quả là vô lối hết mức. Đã vậy, khi tài chính mua xe máy lắp ráp ở trong nước, bị cô nàng khủng khỉnh chê bai, thì anh chàng tài chính bị ông mắng cho vô hồi kì trận, bắt đi mua lại xe máy nhập khẩu xịn. Anh chàng tài chính không dám ho he, răm rắp tuân lệnh nhưng trong lòng thì tức sùi gan ruột. Lại có lần ông đi công tác lên miền núi cùng mấy cán bộ ở cơ quan. Đang ngồi trên xe, chuyện thượng vàng hạ cám sôi như bếp chảo, thì có một anh trong đoàn đùa vui: Em nói cho bác biết, tối qua trong phòng ka-ra-ô-kê, em đã chụp ảnh bác ngồi chung với một em xinh xinh, tròn tròn trẻ măng rồi đấy, phen này về bác cứ là nhừ tử với bà chị. Vậy là chẳng nói chẳng rằng, ông lập tức ra lệnh cho lái xe tạt ngay vào vệ đường rồi ra lệnh: Các đồng chí xuống họp cấp ủy ngay, vấn đề là rất nghiêm trọng, đề nghị đồng chí X (anh chàng dọa chụp ảnh) chấp hành nghị quyết, trả lại tấm ảnh và cuộn phim đồng chí chụp tối qua… Mọi người ngơ ngác, sau sực tỉnh chỉ còn biết bụm miệng cười. Hóa ra đó là câu chuyện đùa. Nhưng tính ông thế, cứ tùy hứng, thích là họp, ở chỗ nào cũng họp được, bất cần cân nhắc đúng sai…

Đại loại, những câu chuyện về ông, từ lúc nào lặng lẽ lan truyền, trở thành chuyện vui cho người đời đàm tiếu. Trường hợp này thì trăm phần trăm không phải họa vô đơn chí mà do chính cái tính khí chủ quan của ông gây nên. Người cùng cơ quan ông bảo, từ ngày về hưu đến giờ ông chưa một lần trở lại cơ quan. Hình như ông ngại và người cơ quan thì nếu có trông thấy ông cũng lảng đi không chào…

Thật ra cái chuyện tùy hứng có ở mọi nơi, mọi người. Nhưng đó phải là những cơn tùy hứng vui đùa trong đời sống sinh hoạt. Đôi khi  sự tùy hứng cũng có lúc làm thăng hoa cuộc nhậu cuộc chơi ấm tình người, tình bạn. Điều này âu cũng là cần. Nhưng tùy hứng trong công việc, bạ đâu làm đấy không cân nhắc nghĩ suy; tùy hứng lấy của chung phục vụ cá nhân; tùy hứng xử lí công việc theo cảm tính, theo ý thích; tùy hứng làm sai nguyên tắc, bất chấp lệ làng phép nước, làm hỏng việc chung thì có ngày, với cá nhân thì  bia miệng để đời thân tàn ma dại, với cơ quan tập thể thì điêu đứng suy vong, chuyện quốc gia đại sự thì nước mất nhà tan chứ không đùa…

MÃ PÍ LÈNG