QĐND Online – 80 năm tuổi đời và 60 năm gắn bó với nghiệp thơ ca, nhà thơ Vân Long đã có nhiều tác phẩm “găm” được vào trí nhớ người đọc, lặng lẽ và sâu lắng. “Hoa đại đầu thế kỷ/Rụng vào tôi bây giờ”, hai câu thơ kết trong bài “Ngõ Tràng An” là một chiêm nghiệm nhân sinh, chiêm nghiệm thơ. Đây cũng chính là chủ đề của buổi tọa đàm “Vân Long – 60 năm thơ, từ ngõ Tràng An” diễn ra vào ngày 21-2, tại Hà Nội, do Hội Nhà văn Hà Nội tổ chức.

Nhà thơ Vân Long sinh ra tại xã Việt Hòa, huyện Khoái Châu (Hưng Yên), ông vốn là nhạc công violin của Nhà hát Giao hưởng Hợp xướng – Ca múa kịch Việt Nam từ năm 1959-1966 nhưng thơ ca đã níu chân tâm hồn thi sĩ và ông quyết định gắn bó cuộc đời mình với những vần thơ.

Theo đánh giá của nhà thơ Trần Lê Văn, nhà thơ Vân Long ghi chép thực tế như một phóng sự, bút ký thơ, có khi ông nhào nhuyễn thực tế để tạo ra một sản phẩm nghệ thuật ảo mà thực, ngoại cảnh đột nhập bất ngờ vào nội tâm, gõ mạnh vào cảm hứng và trí tưởng tượng của nhà thơ khiến cho một tứ thơ hay bay vụt ra đột xuất.

“Nhà thơ Vân Long thuộc tuýp nhà thơ xuất hiện lặng lẽ như ngôi sao nhỏ nhấp nháy trên bầu trời rồi ngày càng tỏa sáng. Nhìn lại 60 năm thơ Vân Long, tôi tự hỏi, làm sao mà anh lại có được một chặng thơ dài đến thế. Một chặng thơ không mệt mỏi, một hành trình thơ sánh bước cùng nhiều thế hệ với những nỗ lực sáng tạo từ hồn nhiên đến nghiệm sinh, từ bản năng đến vượt thoát để hồi sinh những tế bào thơ đúng như một câu thơ anh viết về cây lim xanh: “Lặng lẽ xanh ngàn tuổi”, nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo nhận xét.

Nhà thơ Vân Long nhận hoa của đồng nghiệp

Đọc thơ Vân Long rất dễ nhận thấy có hai vùng đất ám ảnh một cách sâu nặng, đó là Hà Nội và Hải Phòng. Thơ ông viết về thành phố Hải Phòng bằng sự gắn bó và cái nhìn lịch lãm, tài hoa của chàng trai đất Hà Thành; ông còn dành cho mảnh đất Hà Nội – nơi “chôn nhau cắt rốn” những cảm xúc đặc biệt, độc đáo. Nhắc đến Hà Nội không thể không nói đến những ngõ phố thân thương đã đi vào tâm thức của bao thế hệ. Nhà thơ đã cảm nhận không chỉ bằng nhãn quan mà bằng linh cảm, bằng nhịp đập của trái tim hoài niệm. Đánh giá về bài thơ “Ngõ Tràng An” của nhà thơ Vân Long, nhà phê bình văn học Lưu Khánh Thơ cho rằng, đây là một tác phẩm kết tinh nét tài hoa và sự thâm trầm, sâu sắc của tác giả, không chỉ viết về một nét riêng độc đáo của Hà Nội mà còn chứa đựng những nỗi nhân sinh khắc khoải của một kiếp người. Dõi theo hành trình thơ Vân Long có thể thấy được ông là người luôn cố gắng tìm tòi, đổi mới, giữ được phong cách riêng nhưng không lặp lại mình. Ông luôn trăn trở để tìm tòi, luôn ý thức phải đổi mới trong thơ mình.

Gắn bó cuộc đời mình ở thành phố hoa phượng đỏ 10 năm, nhà thơ Vân Long đã chứng kiến cuộc đấu tranh hào hùng của quân và dân miền Bắc chống lại B52 của kẻ thù, nhiều bài thơ của ông đã ra đời giữa làn “mưa bom bão đạn” của kẻ thù: “Cơn địa chấn chuyển rung thành phố/Chúng tôi đứng nguyên vị trí của mình/ Chạy máy, làm thơ...”; “Phản lực Mỹ đánh Hải Phòng một ngày ba trận/Ngày ba lần đống xác chúng cao thêm”.

“Giữa những năm 1954, tiếng thơ của Vân Long dội lại, nhắc nhở người dân vùng tạm chiếm về khói lửa chiến tranh vẫn đang tàn phá làng quê. Bài “Lửa Yên Khê” của ông có những câu thơ “giáp lá cà” với thời cuộc như: Làng tôi xưa bé nhỏ/ Tan tành rồi, gần trăm trái phá qua thăm/ Có con sông đỏ máu trai làng/ Một chiều nào chuyến đò nâng bước/Đoàn người vũ khí sang ngang”, nhà phê bình văn học Phạm Xuân Nguyên - Chủ tịch Hội Nhà văn Hà Nội đánh giá.

Khi chiến tranh kết thúc, nhà thơ Vân Long thay đổi giọng điệu cho phù hợp với thời cuộc. Bài thơ “Lầm” của ông thể hiện nét hóm hỉnh, vui tươi, được nhiều bạn trẻ yêu thích: “Gần nhau non buổi chiều/Ngẩn ngơ tròn buổi tối/ Đường về quên mất lối/ Rẽ lầm tới...nhà em”.

Nhà phê bình văn học Vũ Nho cho rằng: “Nhắc đến thơ Vân Long là nhớ đến những câu thơ giản dị, có vị thanh đạm. Thơ Vân Long giản dị như con người, như cách tiếp khách của anh, không định gây ấn tượng, không “hù dọa” ai nhưng ngẫm kỹ thì có vị, có tình, đọc lâu, đọc quen thì ngấm và mến. “Cơn mưa bất chợt/Thương tôi ướt em che chung áo/Vũ trụ nhạt nhòa/Tôi còn biết gì hơn/Tóc hai đứa khô nhưng đôi môi ướt”.

Dẫu đã bước vào tuổi “bát thập” nhưng nhà thơ Vân Long vẫn sáng tác bởi ông luôn tâm niệm, thơ là đời, là nghiệp, những tác phẩm của ông đã nuôi dưỡng cho tâm hồn thi sĩ tiếp tục thăng hoa, để độc giả được “phiêu” trong những vần thơ đầy cảm xúc.

Bài, ảnh: KHÁNH HUYỀN