Mùa xuân về trong chiến khu/Tiếng chim rừng vang hót khắp nơi/Mùa xuân về trong chiến khu/Gió đưa cây rừng cành lá vi vu/u ú u chim hót mừng mùa xuân thắng lợi... Bài hát "Xuân chiến khu" của nhạc sĩ Xuân Hồng lấy cảm hứng từ những cánh rừng đưa người nghe trở về những ngày đầu kháng chiến của thế kỷ trước. Những nét nhạc vừa sáng, vừa vui như những hoa nắng lấp lánh, sinh động trong dòng suối trong vắt của ông ra đời năm 1963, giữa lúc miền Nam đang bừng bừng khí thế chống Mỹ, cứu nước. Nhiều người đã chung một nhận định rằng, giữa bao khó khăn của cuộc chiến tranh giải phóng, thời điểm 1963 mà Xuân Hồng lại có những ca từ đẹp, hồn nhiên như một món quà Xuân từ hậu phương gửi ra tiền tuyến như thế, hẳn là người có tinh thần lạc quan lắm!

Sự thật thì "Xuân chiến khu" có hoàn cảnh ra đời khá đặc biệt. Xuân Hồng - cũng như bao nhạc sĩ cùng thời khác, ông không được học hành trường lớp một cách chính qui mà chỉ tự học, hoặc học hỏi bạn bè đồng nghiệp. Có lẽ điều cốt lõi để giúp ông có những ca khúc đi vào lòng người là thực tiễn cuộc sống và những rung động sâu sắc của tâm hồn. Mỗi ca khúc của ông là những tình cảm chân thành gắn với một sự kiện, một giai đoạn lịch sử cùng những con người, cảnh vật cụ thể của cuộc chiến. Khi kể về thời điểm sáng tác bài "Xuân chiến khu", nhạc sĩ cho biết: Bài hát đã được thai nghén trước đó nhưng nó chỉ hoàn thành khi ông đang hành quân cùng Đoàn văn công Giải phóng đến phục vụ một đơn vị chuẩn bị tham gia chiến dịch. Trên đường đi, cảm xúc về tình cảm của người chiến sĩ trước giờ ra trận trong ông trào dâng, đến nỗi ông phải dùng bút viết lời bài hát lên cánh tay mình. Vì ông sợ chuẩn bị giấy mực thì những thăng hoa của cảm xúc sẽ biến mất. Vì thế, lời bài hát đã vút lên thật cảm động, với những tâm tư nhắn nhủ của những người phục vụ dành cho những người trực tiếp chiến đấu: Xuân chiến khu, khói mù còn loang quê nhà. Em chẳng có chi để làm quà, có chi hơn là hát tặng anh bài ca...

TUỆ MINH