Vợ chồng nghệ nhân Y Gông Bdăp và H’ Uinh Byă

Đã bước sang cái tuổi “thất thập cổ lai hy”, vậy mà vợ chồng nghệ nhân Y Gông Bdăp và H’ Uinh Byă (hiện tham gia giới thiệu văn hóa của dân tộc Ê Đê tại Khu du lịch Thác Bảy Nhánh ở Bản Đôn, huyện Buôn Đôn, tỉnh Đắc Lắc) vẫn thật tình tứ trong lời ca, điệu nhạc truyền thống. Tháng 7-2007, nghệ nhân Y Gông và H’ Uinh là hai trong số 8 nghệ nhân của tỉnh Đắc Lắc được Hội Văn nghệ Dân gian Việt Nam trao bằng công nhận “Nghệ nhân dân gian”. Đây cũng là cặp vợ chồng duy nhất ở Tây Nguyên vinh dự được nhận danh hiệu này.

Sinh ra và lớn lên ở buôn Khít, xã Ea Bhốk, huyện Cư Kuin, vùng đất có nhiều nghệ nhân biết hát dân ca Ê Đê, biết diễn tấu nhạc cụ truyền thống, từ thuở nhỏ cả hai nghệ nhân đã học được từ ông bà những lời ca, điệu nhạc. Khi bước vào tuổi thanh niên, chính lời ca, tiếng hát đã làm cho tình yêu giữa chàng trai Y Gông và cô gái H’ Uinh nảy nở, đơm hoa kết trái. Nghệ nhân H’ Uinh nhớ lại: “Khi mình 18 tuổi, Y Gông 20 tuổi đã mê nhau rồi. Mình mê nhất Y Gông khi ông ấy thổi Đinh Năm réo rắt tựa suối reo, thổi Pru véo von như chim hót trong rừng buổi sớm. Từ những buổi biểu diễn văn nghệ ở buôn, ở xã, mình và ông ấy đã mến nhau rồi nên vợ thành chồng, sinh con đẻ cái”. Nghệ nhân H’Uinh vốn là người có khiếu âm nhạc. Nên từ thuở lên chín, lên mười chỉ cần nghe người lớn hát một vài lượt là H’ Uinh đã thuộc lòng lời bài hát và có thể diễn đạt trơn tru. Nhờ vậy mà bây giờ nghệ nhân H’ Uinh trở thành người thuộc nhiều dân ca Ê Đê nhất tỉnh Đắc Lắc; có thể diễn xuất thật hay, thật chuẩn cả ba làn điệu dân ca Ê Đê gồm Ay Ray, Hơh Cư Jú và Vay Vay.

Nói về nhạc cụ của dân tộc mình, nghệ nhân Y Gông cho biết, mỗi loại nhạc cụ có không gian diễn tấu riêng biệt và thể hiện những cung bậc tình cảm khác nhau của lòng người. Thổi Ki Păh là thông báo với buôn làng về việc săn voi thành công, gọi mọi người đến cùng chung vui; gẩy Chinh Kram trên rẫy để xua đuổi con thú, không cho chúng vào phá cây trồng; còn tiếng Đinh Năm chỉ tấu lên trong những cuộc vui, hội ngộ ở buôn làng...

Mong muốn được phổ biến và lưu truyền văn hóa truyền thống của đồng bào Ê Đê, nên hơn chục năm qua, bằng công việc của mình trong Khu du lịch Thác Bảy Nhánh ở Bản Đôn, đôi vợ chồng nghệ nhân luôn miệt mài diễn tấu nhạc cụ dân tộc, hát dân ca Ê Đê và giới thiệu cách quay sợi dệt thổ cẩm, nghề săn voi, về cồng chiêng, về ghế Kpan, về gùi, về rượu cần và những sinh hoạt bên bếp lửa trong ngôi nhà dài của đồng bào dân tộc Ê Đê tới đông đảo du khách trong và ngoài nước. Trên bức tường trong ngôi nhà dài, vợ chồng nghệ nhân treo nhiều giấy chứng nhận, giấy khen, bằng khen cùng những huy chương vàng, bạc…, đặc biệt là hai tấm Bằng “Nghệ nhân dân gian”. Đây là ghi nhận về đóng góp của hai nghệ nhân trong việc giữ gìn phát huy văn hóa truyền thống của người Ê Đê.

Bài và ảnh: KIỀU BÌNH