QĐND - Ấp Bắc thuộc xã Tân Phú, huyện Cai Lậy, tỉnh Tiền Giang, nơi diễn ra trận đánh lớn nhất miền Nam kể từ sau Hiệp định Giơ-ne-vơ, báo hiệu sự sụp đổ của chiến lược "Chiến tranh đặc biệt" mà Mỹ áp dụng trong chiến tranh xâm lược Việt Nam. Đây không chỉ là trận đánh lừng lẫy trong lịch sử mà còn là nơi ghi dấu tình quân dân sâu đậm những năm bom đạn chưa xa, như câu ca:

Bom rơi thì mặc bom rơi

Chị em Ấp Bắc vẫn khơi bếp hồng

Thổi nồi cơm dẻo thơm nồng

Giúp anh bộ đội no lòng đánh hăng

Bạn đọc hậu phương lớn miền Bắc những năm chiến tranh chống Mỹ, biết đến tiền tuyến lớn miền Nam qua những lá thư từ tuyến đầu Tổ quốc, qua những tác phẩm từ miền Nam gửi ra. Ấy là nói chung, còn biết tới Ấp Bắc, chiến thắng Ấp Bắc nói riêng có lẽ là từ những trang “sổ tay chiến sự” của các phóng viên chiến trường và tác phẩm văn học có tên Lá thư Ấp Bắc (truyện ký, 1972) của nhà văn Võ Trần Nhã. Võ Trần Nhã còn có các bút danh khác là Lê Văn Rừng, Lê Minh Cảnh. Ông sinh ngày 27 tháng 5 năm 1931 tại xã Mỹ Nhơn, huyện Ba Tri, tỉnh Bến Tre và mất ngày 14 tháng 5 năm 2002 tại TP Hồ Chí Minh. Hiện phần mộ đặt tại quê nhà.

Ông tham gia thiếu sinh quân, phục vụ trong quân đội từ năm 1946. Tập kết ra Bắc, Võ Trần Nhã phục vụ ở trung đoàn pháo binh thuộc Sư đoàn 330; đồng thời ông cũng là thông tin viên của Báo Quân đội nhân dân, bạn viết của Tạp chí Văn nghệ Quân đội. Cuối năm 1961, khi đang là trung đội trưởng pháo binh, ông được lệnh theo tàu Phương Đông I vượt biển, trở lại chiến trường miền Nam, vào sâu trong B2 tham gia các trận đánh mở đường cho những đơn vị về sau. Cuối năm 1962, ông được giao làm bản tin nội bộ 602 - tiền thân Báo Quân giải phóng. Sau đó ông về làm biên tập viên Tạp chí Văn nghệ Quân giải phóng - nơi có mặt những tên tuổi Nguyễn Thi, Thanh Giang, Nguyễn Trọng Oánh, Minh Khoa…

Để có được những trang viết “nóng bỏng hơi thở mặt trận”, ông đã cùng đồng đội của mình vượt qua những “vành đai Bình Đức”, những ấp chiến lược đầy rào gai, mìn đạn của kẻ thù; những trảng rừng, những “cánh đồng chó ngáp” đầy bom, pháo, chất độc hóa học hiểm nguy. Nhiều đồng chí đồng nghiệp của ông đã vĩnh viễn nằm lại nơi ấy đến nay còn chưa tìm thấy mộ phần!

Sau Lá thư Ấp Bắc, Võ Trần Nhã còn viết nhiều những tác phẩm mang đậm dấu ấn của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước mà nhân vật là những người lính, những người của kháng chiến và cảnh trí thật phương Nam, rất Nam Bộ như: Những con người thép Ấp Bắc (truyện ký, 1971), Trên vành đai Bình Đức (ký sự, 1973, 1976), Người con gái Nam Bộ cầm súng (truyện ký, 1983), Bà Đại tá (hồi ký, 1988), Một gia đình ở Sài Gòn (tiểu thuyết, 1989).

Võ Trần Nhã là một nhà văn thuần phác Nam Bộ. Đời lính và đời viết văn của ông (42 tuổi quân) là một. Ấy là cuộc đời đầy xê dịch và biến cố, nhiều gian nan nhưng cũng là kiêu hãnh. Sinh thời, ông là người cao gầy, trầm tĩnh và khiêm nhường. Có lần ông tâm sự: Ông là người lính cầm súng trước khi là nhà văn, là người cầm bút. Lại có lần ông bộc bạch: “Vốn dĩ quê mùa, vụng về, chậm hiểu, mau quên, nên đâu dám nghĩ mình sẽ trở thành nhà văn”. Quan niệm như vậy nên mặc dù đã nghỉ hưu ông vẫn miệt mài viết. Cuốn tiểu thuyết viết về kiến trúc sư Huỳnh Tấn Phát được nhiều người biết đến. Bản thảo cả ngàn trang, khó phát hành, một nhà xuất bản đề nghị cắt bớt. Công việc chưa xong thì tác giả lâm bệnh qua đời! Tiếc thay một cuốn sách nhiều tư liệu, nhiều trang, nhiều công phu viết về một nhân vật “được nhiều người biết đến” mà rồi chưa được nhiều người biết đến!

Còn có những công việc dang dở chưa kịp làm xong, thật tiếc! Nhưng trước lúc rời xa “cõi tạm”, nhà văn Võ Trần Nhã đã để lại nhiều trang viết mang đậm dấu ấn của cuộc chiến đấu vĩ đại cùng một chất giọng thật riêng. Ông là nhà văn Nam Bộ đồng thời cũng là một nhà văn - chiến sĩ.

KIẾN VĂN