QĐND - Sau hơn nửa thế kỷ tìm kiếm và sưu tầm, đến nay anh nông dân Phạm Chí Thiện quê thôn Hạ, xã Tráng Liệt, huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương đang sở hữu trên 20.000 cuốn sách, với nhiều đầu sách quý hiếm mà ngay cả thư viện quốc gia cũng muốn sở hữu. Ngày 19-3-2010, tủ sách gia đình của anh đã vượt qua nhiều tủ sách của các nhà nghiên cứu để giành giải nhất trong cuộc thi "Tủ sách gia đình" lần thứ III do Hội sách TP Hồ Chí Minh tổ chức.

“Nghiền” sách

Đến thăm nhà anh khi tiết trời se lạnh, trong ngôi nhà lụp xụp được xây từ những thập niên 70 của thế kỷ trước, chúng tôi nhìn quanh đâu đâu cũng thấy sách, từ chiếc tủ, chiếc bàn đến cái giường nằm anh cũng dùng làm vị trí để sách. “Phải để như vậy thì sách mới không bị mối mọt và không bị ướt, chú thấy đấy, mấy cơn mưa cuối tháng 7 làm nền nhà tôi ướt hết sạch” anh Thiện tâm sự. Thấy khách có vẻ tò mò, hứng thú trước những cuốn sách và cũng như chạm vào sở thích của mình, anh nhấp chén trà bắt đầu câu chuyện về hành trình sưu tầm sách.

Trước đây anh vốn là một thầy giáo nhưng phải nghỉ sớm do mất sức lao động. Là giáo viên, nên hằng ngày anh thường nghiên cứu nhiều loại sách để nâng cao kiến thức và hiểu biết. Chính vì thế, anh sinh ra “nghiện” sách. “Mỗi khi có tiền lương, tiền bồi dưỡng, tôi đều dành dụm để mua sách, có những quyển tôi phải dành tiền cả tháng trời mới đủ tiền mua”, anh Thiện tâm sự.

Chính vì cái thói “nghiền” sách mà sau nhiều năm dạy học trở về nhà, tài sản của anh chỉ là những chiếc hòm và ba lô bên trong đựng đầy sách. Sự thỏa mãn về sách dường như trong anh vẫn chưa đủ, những lúc nông nhàn dành dụm được ít tiền anh lại khăn gói quả mướp nói dối vợ là đi xa làm ăn nhưng thật ra là anh đi khắp trong Nam, ngoài Bắc để mua sách, cứ nghe đâu có sách quý mà trong bộ sưu tập của mình chưa có là anh tìm đến hỏi mua.

Phạm Chí Thiện bên giá sách quý

Nhưng khi được hỏi anh lấy đâu ra tiền để mua nhiều sách như vậy, giọng anh hơi trầm xuống rồi anh cười xòa: “Tôi thường lấy lén các đồ dùng trong nhà đem đi bán lấy tiền mua sách. Có những cuốn sách quý tôi phải đổi cả cái áo bay (ngày đó rất quý), hay chiếc đồng hồ đeo tay. Rồi bộ Vĩnh Lạc tự điển 70 cuốn, ngày đó tôi đã phải mua với giá 6 triệu đồng”.

Nhiều lúc hành trình sưu tầm sách của anh bị đứt quãng khi lần lượt 3 đứa con của anh đỗ vào đại học. Để có tiền đóng học phí cho con anh đành ngậm ngùi… bán vài cuốn sách.

Nhiều sách độc

Ngày đêm sưu tầm, sau hơn 30 năm, đến nay, trong ngôi nhà của anh đã có trên 20.000 cuốn sách quý hiếm. Các đầu sách của anh ngoài tiếng Việt còn có nhiều thứ tiếng khác như Anh, Pháp, Nga, Trung Quốc… trong đó có những cuốn có tuổi đời trên 3 thế kỷ mà hiện nay không dễ mua được. Nhìn vào kho sách, không khỏi sửng sốt khi biết được anh đang sở hữu tác phẩm Đoạn trường tân thanh của đại thi hào Nguyễn Du được in bằng bản giấy mà theo anh nó có giá trị thứ hai đứng sau bản được khắc in năm Tự Đức thứ 19 (1866). Nhiều cuốn xếp hạng "độc" như Từ điển bách khoa toàn thư Xô Viết (bằng tiếng Nga), Từ điển bách khoa toàn thư hội họa Tây Ban Nha (bằng tiếng Tây Ban Nha, dày 2000 trang, nặng 50kg, có người trả gần 100 triệu đồng nhưng anh không bán), bộ Từ điển từ nguyên Trung Quốc (bốn tập sách giấy dó, in chữ Hán đã từng được trả giá 500 triệu đồng). Đặc biệt, anh sở hữu đủ bộ Nam Phong tạp chí (60 tập), Đăng cổ tùng báo, Đông Dương tạp chí, Phụ nữ Tân văn... rất có giá trị đối với việc nghiên cứu lịch sử báo chí.

Một mảng khác khiến anh đứng vị trí “quán quân” trong giới sưu tầm sách chính là sách về tôn giáo, từ cuốn Kinh Thánh đầu tiên có ở Việt Nam đến hàng nghìn sách hội họa tôn giáo, biểu tượng tôn giáo. Anh có cả những cuốn lịch sử các đạo Tin Lành, Cao Đài, Nho giáo và cuốn Lịch sử truyền giáo Việt Nam… Các cuốn sách này đã được các Viện nghiên cứu của Ban Tôn giáo chính phủ đánh giá rất cao. Ngoài ra, anh còn rất nhiều cuốn bách khoa thư của các nước châu Á, Âu, Phi, Mỹ La tinh… đều là những cuốn có giá trị và được xếp vào hàng độc.

Pha trà mời khách đọc sách

Điều làm anh suy nghĩ nhất đó là sách mình sưu tầm ngày một nhiều nhưng sách mà không có người truyền, con người sẽ không được giáo dục. Nghĩ vậy, anh nung nấu ý tưởng sẽ truyền lại những quyển sách mình mang về cho mọi người cùng đến đọc.

Bây giờ hàng ngày anh lại có thêm việc để làm, đó là ở nhà pha trà mời khách đến đọc và cùng với những con người yêu sách cùng nhau đàm đạo. Anh cũng không thể ước tính đến nay đã có bao nhiêu người tới phòng đọc của anh. Có những kỹ sư, những nhà nghiên cứu, rồi những em sinh viên khắp nơi tìm về mượn sách tham khảo. Anh cũng sẵn sàng phục vụ sách cho cộng đồng mà không hề vụ lợi, "không một ai trả lương, không thu lệ phí của bất cứ ai". Đơn giản vì anh là một con người yêu sách và muốn được truyền bá tri thức.

Nhưng trong anh vẫn có một nỗi niềm: "Sách thì quý thật, nhưng bản thân tôi không thể khai thác hết được do đó cần có sự tham gia của nhiều người. Có như thế, những cuốn sách kia mới thực sự hữu ích chứ không phải chỉ là con chữ, cuộn giấy vô ích".

Hoàng Dân – Thu Trang