Đoàn làm phim thắp hương tưởng nhớ nhà văn Nam Cao

Cuộc giao lưu của đoàn làm phim “Làng Vũ Đại ngày ấy” với bà con làng Đại Hoàng, xã Hòa Hậu, huyện Lý Nhân (tỉnh Hà Nam) trong những ngày đầu năm mới 2009 đã diễn ra xúc động và đầy ắp kỷ niệm. Đây được coi như hoạt động mở đầu cho giai đoạn tiếp theo của dự án “Vườn hiện thực Nam Cao” đang còn dang dở - một dự án nhằm tôn vinh và tưởng nhớ nhà văn lớn của cách mạng Việt Nam, Nam Cao.

“Về với Nam Cao”

Gần 30 năm kể từ khi bộ phim ra mắt khán giả (1982), đây là lần đầu tiên các nghệ sĩ trong đoàn mới lại có dịp gặp nhau. Đúng như tên gọi của buổi giao lưu, cuộc gặp gỡ không chỉ đơn thuần là một cuộc vui gặp mặt mà còn là dịp để các nghệ sĩ bày tỏ lòng biết ơn của mình đối với nhà văn Nam Cao. Họ đã “Về với Nam Cao” - người đã mang đến cho họ những vai diễn để đời.

Sau khi dâng hương tưởng nhớ nhà văn và tham quan khu nhà tưởng niệm cùng một số di vật của nhà văn còn để lại, nhà văn-nhà biên kịch Đoàn Lê đã tâm sự: “Bộ phim Làng Vũ Đại ngày ấy không phải là bộ phim duy nhất đưa biên kịch Đoàn Lê đến với khán giả, nhưng chắc chắn là bộ phim của tôi khiến khán giả nhớ nhất. Tôi đã phải mất đến 4 năm để chuyển thể các tác phẩm của nhà văn Nam Cao thành kịch bản. Tuy nhiên, có được sự thành công của mình, tôi không thể không cảm ơn ông. Chính những tác phẩm văn học với các nhân vật điển hình và mang nhiều yếu tố điện ảnh của nhà văn đã làm nên sức sống cho các vai diễn”.

Không chỉ có nhà văn-nhà biên kịch Đoàn Lê, các nghệ sĩ như Nguyễn Hữu Mười (vai giáo Thứ), Bùi Cường (Chí Phèo), Đức Lưu (Thị Nở), Mạnh Sinh (Bá Kiến)… có mặt tại làng Đại Hoàng hôm ấy cũng đều mang trong mình những cảm xúc bồi hồi và biết ơn. Hầu hết họ đều lần đầu tiên được đặt chân đến mảnh đất này. Càng xúc động hơn trước sự quan tâm, yêu mến của bà con dành cho. Có người gọi nghệ sĩ Hữu Mười là nhà văn, có người rụt rè nép sau cánh cửa hội trường nhìn Chí Phèo (Bùi Cường), có người ngơ ngác hỏi “Thị Nở đâu” dù nghệ sĩ Đức Lưu đứng ngay trước mặt. Họ không tin vào mắt mình, không tin một Mạnh Sinh hiền lành thậm chí có phần rụt rè kia lại là Bá Kiến gian ác; không tin một Bùi Cường ít nói, khiêm nhường này là Chí Phèo chuyên rạch mặt ăn vạ; không tin một Đức Lưu xinh đẹp nhường kia lại có thể hóa thân thành một Thị Nở ma chê quỷ hờn. Sự hồ nghi chân chất của người dân nơi đây là niềm hạnh phúc lớn lao đối với người nghệ sĩ.

Cũng trong buổi “Về với Nam Cao”, đoàn giao lưu còn được nghe bà con và người thân của nhà văn Nam Cao kể về niềm tự hào của quê hương họ, kể về những nguyên mẫu trong tác phẩm của nhà văn: Chí Phèo tên thật là Chí, Thị Nở tên thật là Thìn – nguyên mẫu là người em ruột của người anh cột chèo với nhà văn Nam Cao, Bá Kiến được xây dựng từ nguyên mẫu là ông Chánh Bính, từng là nghị viện Bắc Kỳ và ngôi nhà ông ở hiện nay vẫn còn tồn tại ở làng Đại Hoàng… Những câu chuyện kể ấy của bà con càng cho thấy giá trị hiện thực lớn lao trong các tác phẩm của nhà văn Nam Cao.

Và ước mơ “Vườn hiện thực Nam Cao”

"Ngôi nhà Bá Kiến" đã đuợc UBND tỉnh Hà Nam mua lại để bảo tồn với giá 700 triệu đồng

Từ việc ghi nhận những đóng góp to lớn của nhà văn Nam Cao trong việc lưu giữ lại một phần giá trị lịch sử của quê nhà và đất nước, Hội Nhà văn Việt Nam, tỉnh Hà Nam đã quyết định xây dựng “Vườn hiện thực Nam Cao” từ năm 1997. Dự án bao gồm việc đưa thi hài nhà văn-liệt sĩ từ nghĩa trang Gia Viễn, Ninh Bình về quê nhà; xây dựng Nhà tưởng niệm và xây dựng khu vườn hiện thực trên khu vườn của nguyên mẫu nhân vật Lão Hạc. Tuy nhiên đến nay, dự án mới dừng lại ở việc đưa thi hài nhà văn về quê hương và xây dựng nhà tưởng niệm. Khu vườn hiện thực với lò gạch, nhà Bá Kiến, những mái tranh nghèo, những bức tượng khắc họa nhân vật… vẫn còn đang trong kế hoạch. Đáp ứng nguyện vọng của gia đình cố nhà văn và nhân dân trong vùng cũng như người dân cả nước yêu mến dành cho, UBND huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam đã quyết định tiếp tục dự án này vào năm 2009. Mặc dù điều kiện kinh tế còn khó khăn, UBND tỉnh Hà Nam vừa qua đã quyết định trích ngân sách 700 triệu đồng mua lại ngôi nhà Bá Kiến để giữ gìn như một di tích lịch sử và chuẩn bị dựng lại trong khuôn viên khu vườn tưởng niệm.

Đồng chí Phạm Quang Nghị, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Hà Nội, người đã đề xuất chủ trương xây dựng khu tưởng niệm nhà văn-liệt sĩ Nam Cao tại Hà Nam khi biết Dự án “Vườn hiện thực Nam Cao” đang tiếp tục được hoàn thiện với hoạt động mở đầu là cuộc giao lưu-tọa đàm “Về với Nam Cao” đã nói: “Theo tôi, vườn hiện thực Nam Cao phải là vườn hiện thực “mở”… tái hiện sinh động không khí, bối cảnh của đời sống nông thôn Việt Nam trước Cách mạng Tháng Tám 1945… Chỉ có như vậy quần thể du lịch văn hóa núi Đọi, sông Châu, làng Đại Hoàng mới thực sự phong phú, đặc sắc, có thể thu hút khách du lịch trong và ngoài nước”.

Ước mơ của người dân Hà Nam về một “Vườn hiện thực Nam Cao” đang dần thành hiện thực. Tuy nhiên, với ngân sách hạn hẹp của tỉnh, để dự án “Vườn hiện thực Nam Cao” nhanh chóng hoàn thành, UBND tỉnh nên đẩy mạnh xã hội hóa, để người dân địa phương và cả nước yêu mến nhà văn cùng chung tay góp sức xây dựng. Hy vọng trong tương lai không xa, tỉnh Hà Nam sẽ có một khu du lịch văn hóa-lịch sử thú vị, giàu ý nghĩa lịch sử và có giá trị giáo dục cao.

Chi tiết ấn tượng nhất của truyện ngắn “Chí Phèo” được thể hiện trên phim “Làng Vũ Đại ngày ấy”.

Bài và ảnh: PHẠM THÀNH HUYÊN