Trong một bài viết giới thiệu điện ảnh Việt Nam cách đây hơn 50 năm, nhà phê bình điện ảnh uy tín của Pháp George Sadoul đã viết: “Đó là một nền điện ảnh ra đời trên bán đảo Indochine (Đông Dương) nhưng nó không Indo (Ấn Độ) mà cũng không Chine (Trung Quốc). Đó là nền điện ảnh Việt Nam với những bản sắc riêng không lẫn với bất kỳ nền điện ảnh nào khác…”. Xem vậy thì điện ảnh Việt Nam đã từng có “thương hiệu” từ lâu và chính là bản sắc riêng đã làm nên “thương hiệu” cho điện ảnh Việt Nam một thời…

Điện ảnh Việt Nam đang chờ đợi những bứt phá sáng tạo, hội nhập của các thế hệ làm phim. 

Bài học từ “King Kong”

Hơn một tháng nay, giới điện ảnh Việt Nam, truyền thông cũng như đông đảo khán giả yêu điện ảnh háo hức bởi dự án phim “bom tấn” đến từ kinh đô điện ảnh thế giới-Hollywood (Mỹ) đang thực hiện những cảnh quay tại Việt Nam. Ngay từ những ngày đầu đặt chân tới Việt Nam, dàn diễn viên ngôi sao thế giới của bộ phim “Kong: Skull Island” (tạm dịch Đảo đầu lâu) hay còn gọi tắt là “King Kong” cùng ê kíp đoàn làm phim đã đượt đặt trong tình trạng “bị săn đuổi” của giới truyền thông. Tuy nhiên, mọi thông tin về cảnh quay, nội dung phim, diễn viên, đạo diễn hay việc tiếp cận trường quay đều triển khai một cách nghiêm ngặt và không thể “đột nhập”.

Nhưng điều thú vị với người hâm mộ lại chính là những hình ảnh hậu trường, đời sống thường nhật của đoàn làm phim liên tục được họ cập nhập trên facebook cá nhân cùng những nụ cười, lời chào hỏi thân thiện dù khác biệt ngôn ngữ với người dân địa phương. Nữ diễn viên chính trong phim-Brie Larson đăng những hình ảnh đẹp trên trang cá nhân, khi khoác trên mình chiếc áo truyền thống của người Dao và đeo chiếc túi có họa tiết mặt trời vốn rất quen thuộc trong văn hóa Việt Nam, trong chuyến bay dài từ Việt Nam trở lại Mỹ để nhận tượng vàng Oscar lần thứ 88 danh giá với giải thưởng Nữ diễn viên chính xuất sắc nhất. Cô đã bày tỏ niềm vui, hạnh phúc trên những bức ảnh với chiếc áo in dòng chữ quảng bá cho du lịch Quảng Bình, Tràng An... trên facebook và được hàng nghìn người bày tỏ yêu thích cùng rất nhiều lời bình tán thưởng. NSƯT, họa sĩ trường quay Vũ Huy nhận xét, đó là cách chân thành và gần gũi nhất mà nàng thơ của điện ảnh Mỹ đưa vẻ đẹp Việt Nam đến với người hâm mộ cô khắp thế giới.

 “Kong: Skull Island” là một trong những dự án phim lớn nhất của thế giới thực hiện tại Việt Nam. Trong sự hợp tác cung cấp bối cảnh, nhân viên phục vụ trường quay, diễn viên quần chúng,… NSƯT Vũ Huy là nghệ sĩ có uy tín lâu năm đối với các đoàn phim nước ngoài đến Việt Nam. Với dự án lần này cũng vậy, ông được mời kết hợp cung cấp và thiết kế mỹ thuật trường quay. Chia sẻ về dự án kết hợp này, họa sĩ Vũ Huy bảo có nhiều điều ngạc nhiên lắm, ví dụ như Việt Nam rất sẵn vật liệu có thể cung cấp cho bối cảnh trường quay như cột gỗ, sơn, bột,… để dàn dựng, nhưng họ vận chuyển hết từ bên Mỹ sang, mặc dù kinh phí đóng gói vận chuyển vô cùng tốn kém. Cách làm chuyên nghiệp của họ còn thể hiện trong toàn bộ không gian trường quay, bối cảnh thiên nhiên, từ hệ thống rác thải, nhà vệ sinh đều phải đáp ứng đủ cho hơn 400 người, tuyệt nhiên không có rác thải bừa bãi, đoàn làm phim di dời tới nơi khác thì lập tức trả lại sự yên bình và sạch sẽ cho cảnh quan nơi đây.

Điều mà họa sĩ Vũ Huy ngưỡng mộ đó là cách ứng xử của diễn viên cũng như tài năng của họ, khi diễn viên đến trường quay, nhìn bối cảnh họ nói thẳng, bối cảnh dựng không tạo cảm hứng để diễn viên diễn xuất, phải thêm, bớt, hoặc thay đổi theo ý sáng tạo của họ trong sự đồng cảm của đạo diễn, quay phim… “Họ vươn tới danh hiệu diễn viên ngôi sao của thế giới chính là tài năng và sự chuyên nghiệp của mình, khi đóng phim, họ vô cùng giản dị, tập trung tối đa, hôm quay kéo dài căng thẳng từ 6 giờ đến 19 giờ. Trong khi nhìn lại thì không ít diễn viên của Việt Nam tài năng chưa thấy đâu nhưng chỉ thấy rầm rộ trên truyền thông về xe đẹp, quần áo hàng hiệu, lúc họ diễn thì thậm chí có người phải vận dụng mỗi bước đi đặt một viên gạch để đánh dấu đến chỗ nào thì thoại, diễn như thế nào theo chỉ dẫn của đạo diễn”, NSƯT Vũ Huy cho biết.

Cảnh trong phim “Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh” - bộ phim mở ra xu hướng kết hợp giữa Nhà nước và tư nhân tạo hiệu quả cao trong năm 2015. Ảnh: Đoàn làm phim cung cấp 

Sáng tạo để xây dựng thương hiệu

Điện ảnh Việt Nam có hơn 6 thập kỷ xây dựng và phát triển, gắn liền với nhiều sự kiện trọng đại của dân tộc. Điện ảnh Việt Nam trong chiến tranh cách mạng, thống nhất đất nước có vị thế nhất định trên trường quốc tế bằng chính những tác phẩm của mình. Nền tảng của điện ảnh Việt Nam đã có, nhưng trên bản đồ thế giới thời gian qua thì dường như lại mờ nhạt, chỉ vài bộ phim được nhắc đến như “Mùa ổi”, “Mùi đu đủ xanh”, “Người Mỹ trầm lặng”…

 Bà Ngô Phương Lan, Cục trưởng Cục Điện ảnh cho rằng, nói đến thương hiệu là nói đến thị trường mua bán phim, năm 2015, chúng ta mới bắt đầu quan tâm đến việc xây dựng thương hiệu cho phim Việt Nam. Thời điểm này có lẽ hơi muộn nhưng cần thiết. Nhà biên kịch Nguyễn Thị Hồng Ngát, Phó chủ tịch thường trực Hội Điện ảnh Việt Nam nhấn mạnh, thành công về nghệ thuật - điều cốt tử làm nên thương hiệu phim Việt lại chưa tỷ lệ thuận với số lượng phim và mức đầu tư hiện chúng ta có. Chúng ta chìm nghỉm với các phim hài nhảm, dọa ma,... “câu” khách hời hợt. Rõ ràng không thể xây dựng thương hiệu từ những bộ phim như thế. “Phim xây dựng được thương hiệu là phim phải đạt được hai yêu cầu lớn: Đoạt giải thưởng quốc tế uy tín và phải bán được ra nước ngoài”-nhà biên kịch Nguyễn Thị Hồng Ngát khẳng định.

Chia sẻ kinh nghiệm với các nhà làm phim Việt Nam trong hội thảo “Xây dựng thương hiệu, vị thế của điện ảnh Việt Nam”, nhà sản xuất và đạo diễn phim nổi tiếng đến từ nước Anh-David Puttnam cho rằng, để phấn đấu đưa phim ra thị trường nước ngoài thì đó là một chặng đường rất gian nan, nhưng các Liên hoan phim quốc tế là bàn đạp rất tốt để các nhà làm phim tiến tới. Vị đạo diễn đến từ nước Anh lấy dẫn chứng, điện ảnh nằm trong quốc sách của nước Mỹ, chính phủ rất quan tâm đến điện ảnh, coi nó như chiến lược để xây dựng hình ảnh đất nước, truyền bá văn hóa và phát triển kinh tế một cách hiệu quả nhất. Riêng điện ảnh Hàn Quốc được vực lên như ngày hôm nay là nhờ công của cố Tổng thống Kim Dae-jung, ông ra nhiều chính sách hỗ trợ điện ảnh như quy định số lượng phim Hàn Quốc chiếu rạp, miễn thuế cho phim nội địa... Với Việt Nam, theo đạo diễn David Puttnam, Nhà nước nên có chủ trương và tiếp tục đầu tư cho những bộ phim nghệ thuật khai thác về con người, về xã hội và có bản sắc Việt. Vì những bộ phim như thế rất dễ tiếp cận với điện ảnh thế giới. 

Ông Nguyễn Thiên Phúc, Giám đốc Vidotour, đơn vị hợp tác quảng bá và xúc tiến du lịch qua điện ảnh khẳng định, điện ảnh là đòn bẩy cho du lịch: “Năm 2016, tin vui là Cục Điện ảnh có kế hoạch thực hiện nhiều phim gắn với sản phẩm du lịch để chiếu ở các hội nghị, liên hoan phim. Đồng thời, Tổng cục Du lịch sẽ làm việc với Cục Điện ảnh để chọn những hình ảnh tiêu biểu giới thiệu cho hãng phim nước ngoài, mời gọi họ đến làm phim. Đó là định hướng thiết thực nhất!”.

Cách đây 2 năm, Chính phủ đã phê duyệt “Chiến lược phát triển điện ảnh Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030”. Chiến lược đề ra mục tiêu đến năm 2020 điện ảnh Việt Nam trở thành một nền điện ảnh hiện đại, giàu bản sắc dân tộc, có hiệu quả kinh tế cao. Đến năm 2030 trở thành nền điện ảnh có bản sắc và uy tín ở châu Á, có những tác phẩm đoạt giải thưởng quốc tế cao và tài năng điện ảnh tầm cỡ trong khu vực và thế giới. Như vậy, điện ảnh Việt Nam đang được khẳng định là phương thức quảng bá thương hiệu quốc gia hiệu quả. Chủ trương đã có, giờ là lúc chung tay để tìm ra được những biện pháp, chính sách cụ thể để phát triển điện ảnh Việt Nam.

VƯƠNG HÀ