QĐND - Từ bao đời nay, người dân làng Hữu Chấp, xã Hòa Long, TP Bắc Ninh rất đỗi tự hào về sinh hoạt lễ hội truyền thống quê mình. Đó là lễ hội kéo co tổ chức ngày mồng 4 Tết hằng năm, một nét đẹp văn hóa dân gian với sự rắn rỏi, khỏe khoắn, trưởng thành, từng in đậm trong ký ức cư dân miền quan họ cùng lời nguyện cầu, ước vọng bình an khi tham gia lễ hội: “Mồng 4 đi hội kéo co/ Mồng 5 hội Ó chẳng cho nhau về”.

Tương truyền xưa kia làng Hữu Chấp có nghề kéo gỗ thuê ở các bến sông. Thường đối với các cây gỗ lớn, bè gỗ to, dân thôn quanh vùng đều phải mời thợ làng Hữu Chấp mới kéo được vào bến. Từ công việc lao động thường nhật, người Hữu Chấp đã ước lệ hóa, trở thành một trò chơi, một sinh hoạt văn hóa mang tính cộng đồng khi làng mở hội vui tết đón xuân. Trước khi vào hội, trò kéo co được chuẩn bị khá công phu. Hằng năm, làng cử người đi chọn tre để làm dây kéo trước ngày khai hội cả tháng trời. Để có dây kéo tốt phải chọn hai cây tre to, chắc, không bị đốt kiến, sau đó giao cho người làm dây kéo.
 

Hội kéo co làng Hữu Chấp, Hòa Long, Bắc Ninh.

Trước tiên phải cạo sạch tinh tre sau đó nối hai cây lại với nhau bằng cách đục hai cây tre rồi lồng hai đòn gánh, xong lấy lạt quấn chặt, tết thành ba con nhện, con ở giữa to, hai con hai đầu nhỏ hơn. Dây kéo được làng treo thờ trước đình, đến chiều mồng 4 Tết làm lễ hạ dây kéo để tổ chức hội kéo co. Tham gia kéo co là những trai đinh hàng giáp được chia làm hai phe Đông và Tây. Sau khi làm lễ Thành hoàng và chào dân làng, vị chức sắc đánh ba hồi trống lệnh rồi hạ lệnh kéo. Một cột trụ để ở giữa sân chơi, dây kéo buộc dài khoảng 20m căng đều ra hai phía, hai bên xúm nhau nắm lấy dây thừng để kéo. Hai bên ra sức kéo sao cho cột trụ kéo về bên mình là thắng. Bên ngoài dân làng hò nhau cổ vũ. Trong lúc đôi bên ra sức kéo, trống thúc liên hồi, theo tục lệ phải kéo ba keo, bên nào kéo được hai keo thì thắng cuộc. Ở hai keo đầu, đôi bên tự kéo mà không ai được giúp sức, chỉ đến keo thứ ba mọi người mới được vào giúp. Thường thì phe bên Đông bao giờ cũng thắng vì có thêm trai đinh các làng Đẩu Hàn và Cô Mễ trợ giúp và người Hữu Chấp ai cũng phấn khởi tin rằng bên Đông thắng cuộc thì năm đó mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi, nhất là lúa chiêm xuân sẽ cho mùa bội thu.

Cùng với các trò chơi là giao lưu sinh hoạt ca hát quan họ. Là một làng quan họ cổ, từ xa xưa quan họ Hữu Chấp đã kết bạn với quan họ làng Khúc Toại, xã Khúc Xuyên. Trong ngày hội, quan họ bạn sang chơi được dân làng đón tiếp chu đáo, tổ chức cho các anh hai, chị hai vào đình lễ Thánh, sang chùa lễ Phật rồi cùng nhau ca hát giao duyên nơi cửa chùa, hát canh quan họ tại nhà các nghệ nhân, để rồi tàn canh vẫn luyến lưu kẻ ở người về hẹn hội sau tái ngộ.

Hoạt động tín ngưỡng, lễ hội ở Hữu Chấp, nhất là nghi thức rước nước, trò chơi kéo co, ca hát quan họ không chỉ mang tính cổ xưa mà còn thể hiện đậm nét đời sống tâm linh và sinh hoạt văn hóa cộng đồng của cư dân cấy trồng lúa nước, luôn ước vọng cho dân an vật thịnh, cầu mong mưa thuận gió hòa để việc gieo cấy được bội thu, mang đến cuộc sống no đủ cho người dân quê.

Duy Cảnh